9. Sınıf Coğrafya MEB Yayınları 124. Sayfa Cevapları
Konuya Başlarken
Dünya üzerindeki sıcaklık, basınç ve rüzgâr, nemlilik ve yağış koşullarına göre kendi içinde benzerlik gösteren geniş alanlara iklim bölgesi; iklim bölgesinin kendine has iklim özelliklerine ise iklim tipi denir.
1. Yeryüzünde farklı iklim özelliklerinin görülmesinin sebepleri neler olabilir?
CEVAP:
Yeryüzünde farklı iklim özelliklerinin görülmesinin sebepleri, hem doğal hem de beşerî faktörlere bağlıdır. Doğal faktörler arasında şunlar sayılabilir:
-
Dünya’nın şekli: Dünya’nın küresel bir şekle sahip olması, Güneş ışınlarının yeryüzüne farklı açılarla gelmesine neden olur. Ekvatora yakın yerlerde Güneş ışınları dik gelirken kutuplara yakın yerlerde Güneş ışınları eğik gelir. Bu durum, sıcaklık, nem, basınç ve rüzgâr gibi iklim elemanlarının enleme bağlı olarak değişmesine neden olur.
-
Denize uzaklık: Denizlerin ısıyı depolama ve bırakma kapasitesi karalardan daha fazladır. Bu nedenle denize yakın yerlerde sıcaklık farkları az iken denize uzak yerlerde sıcaklık farkları fazladır. Denize yakın yerlerde iklim daha ılıman iken denize uzak yerlerde iklim daha karasaldır.
-
Dağların uzanışı: Dağlar, nemli hava kütlelerinin yükselmesine ve yağış bırakmasına neden olur. Dağların uzanış yönüne göre yağış dağılışı değişir. Dağların rüzgâra dik uzandığı yerlerde yağış fazla iken dağların rüzgâra paralel uzandığı yerlerde yağış azdır.
-
Yükselti: Yükselti arttıkça sıcaklık azalır. Her 100 metre yükseldikçe sıcaklık yaklaşık 0.6°C düşer. Bu durum, bitki örtüsünün dikey yönde değişmesine neden olur. Yükselti arttıkça bitki örtüsü seyrekleşir ve tür çeşitliliği azalır.
-
Basınç ve rüzgâr: Basınç, havanın ağırlığı ile ilgilidir. Basınç arttıkça hava yoğunlaşır ve alçalır. Basınç azaldıkça hava seyrekleşir ve yükselir. Yükselen hava soğur ve yoğuşurken alçalan hava ısınır ve kurur. Bu durum, yağış dağılışını etkiler. Rüzgâr ise basınç farklılıklarından kaynaklanan hava hareketidir. Rüzgâr, nemli veya kuru hava kütlelerini taşıyarak iklimin değişmesine neden olur.
Beşerî faktörler arasında ise şunlar sayılabilir:
-
Ekonomik faaliyetler: İnsanların tarım, hayvancılık, sanayi, madencilik, turizm gibi faaliyetleri iklim üzerinde etkili olur. Örneğin; tarım faaliyetleri su kaynaklarının kullanımını arttırırken sanayi faaliyetleri hava kirliliği ve sera etkisi gibi sorunlara neden olur.
-
Nüfus artışı: Nüfus arttıkça insanların doğal kaynaklara olan talebi de artar. Bu da ormanların tahribi, su kıtlığı, çölleşme gibi çevresel sorunlara yol açar.
-
Kentsel dönüşüm: Kentsel alanlarda yapılaşma, betonlaşma, asfaltlaşma gibi süreçler iklim üzerinde etkili olur. Örneğin; kentlerde sıcaklık kırsal alanlara göre daha yüksek iken yağış miktarı daha azdır. Bu durum, kent iklimi olarak adlandırılır.
2. Ekvatora yakın ve uzak alanlar iklim özellikleri bakımından ne gibi farklılıklar gösterir?
CEVAP:
Yeryüzünde farklı iklim özelliklerinin görülmesinin sebepleri, hem doğal hem de beşerî faktörlere bağlıdır. Doğal faktörler arasında Dünya’nın şekli, denize uzaklık, dağların uzanışı, yükselti, basınç ve rüzgâr gibi etmenler sayılabilir. Beşerî faktörler arasında ise ekonomik faaliyetler, nüfus artışı, kentsel dönüşüm gibi etkiler yer alır.
Bu faktörlerin etkisiyle ekvatora yakın ve uzak alanlar iklim özellikleri bakımından farklılıklar gösterir. Ekvatora yakın alanlar güneş ışığını dik açıyla alırken ekvatordan uzak alanlar güneş ışığını geniş açıyla alır. Bu durum, sıcaklık, nem, basınç ve rüzgâr gibi iklim elemanlarının enleme bağlı olarak değişmesine neden olur. Ekvatora yakın alanlarda sıcaklık yüksek, nem fazla, basınç düşük ve rüzgâr zayıftır. Bu da yağışlı ve ılıman bir iklim oluşmasına neden olur. Ekvatordan uzak alanlarda ise sıcaklık düşük, nem az, basınç yüksek ve rüzgâr kuvvetlidir. Bu da kurak ve soğuk bir iklim oluşmasına neden olur.
9. Sınıf Coğrafya MEB Yayınları 130. Sayfa Cevapları
Ders İçi Çalışma
Aşağıdaki haritadaki numaralı yerler ve bu yerlere ait aylık ortalama sıcaklık ve yağış grafiği verilmiştir.
1. Verilen grafikleri haritadaki numaralı yerler ile eşleştiriniz.
2. Grafiklerin hangi iklim tipine ait olduğunu grafiklerdeki boş alanlara yazınız.
