Aşağıdaki metin ve görselden faydalanarak soruları cevaplayınız.
DNA’nın hücrede sürekli farklı isimlerde karşımıza çıktığını fark etmişsinizdir. Bazı yerlerde kromatin iplik, bazı yerlerde kromozom, bazı yerlerde kardeş kromatit denir. DNA’nın yapısını hatırlayalım. DNA nükleotit denilen yapı birimlerinden oluşur. Nükleotitler ise azotlu organik baz, şeker ve fosfat gruplarından oluşur.
Fosfat ve şeker, DNA’nın omurgasını oluşturan merdivenin iki bacağı şeklindedir. Merdiven basamakları ise azotlu organik bazlardır. Merdivenin sarmal bir şekli vardır.
Genler, bir protein ya da RNA sentezi için gerekli tüm bilgiyi taşıyan DNA birimidir. İnsanda toplam gen sayısı yaklaşık 21.000’dir. Organizmanın DNA’sı genom olarak adlandırılır. Kromatin ise DNA ve histon proteinin oluşturduğu kromatin ipliklerin tamamıdır. Bu proteinlerin çoğu histon proteinleridir. Hücre bölünmediği zamanlarda DNA, kromatin iplikler şeklindedir. Hücre bölüneceği zaman kromatin iplikler kendi üzerinde katlanarak kromozomları oluşturur. Kromozom, DNA eşlenmesinden dolayı birbirinin aynısı olan iki parçadan oluşur. Bu parçaların her birine kromatit denir. Bu kromatitler aynı DNA’ları bulundurduğu için kardeş kromatitler olarak adlandırılır. DNA’nın paketlenmiş hâlidir.
1. Ökaryotik bir hücre bölünmeye hazırlandığında kromatin ipliklerin neden kromozomlara dönüşmek zorunda olduğunu belirtiniz.
Cevap:
Ökaryotik bir hücre bölünmeye hazırlandığında, kromatin ipliklerin neden kromozomlara dönüşmek zorunda olduğunu belirtmek için şu noktaları sıralayabiliriz:
-
Kromatin iplikler, DNA’nın proteinlerle birlikte paketlenmiş halidir ve hücre bölünmesi dışında çekirdekte bulunur. Kromatin iplikler, DNA’nın işlevsel olduğu ve genetik bilginin kullanıldığı yapıdır.
-
Kromozomlar ise, kromatin ipliklerin bölünme sırasında yoğunlaşarak kısalıp kalınlaştığı ve ışık mikroskobunda görülebilen yapıdır. Kromozomlar, DNA’nın eşlenerek yeni hücrelere aktarıldığı yapıdır.
-
Ökaryotik bir hücre bölünmeye hazırlandığında, kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi, DNA’nın korunması, eşlenmesi ve dağıtılması için gereklidir.
-
Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi, DNA’nın korunması için gereklidir. Çünkü kromozomlar, DNA’yı daha sıkı ve düzenli bir şekilde sararak, fiziksel ve kimyasal hasarlardan korur.
-
Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi, DNA’nın eşlenmesi için gereklidir. Çünkü kromozomlar, DNA’yı iki eş parçaya ayırarak, her birine bir kardeş kromatit adı verilen bir kopya verir. Bu kopyalar, yeni hücrelere aynı genetik bilgiyi taşıyacaklardır.
-
Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi, DNA’nın dağıtılması için gereklidir. Çünkü kromozomlar, DNA’yı daha kolay hareket ettirebilen ve ayırabilen yapılar haline getirir. Böylece, hücre bölünmesinin son aşamasında, kardeş kromatitler kutuplara doğru çekilerek yeni hücre çekirdeklerini oluştururlar.
