Aşağıdaki görsel ve metinden yararlanarak sorulan cevaplayınız.
Biyoteknoloji, en genel şekliyle sorunların çözülmesi ve yararlı ürünlerin üretilmesi amacıyla biyolojik süreçlerin kullanılması olarak tanımlanabilir. Biyoteknoloji virüs, bakteri, bitki ve hayvanlar gibi tüm organizma sınıflarına uygulanabilir. Modern tıp, insan yaşamını doğrudan etkileyen bilimsel ve teknolojik alandır.
İnsanda ve hayvanda insülin oluşumunu sağlayan gen, biyoteknolojik yöntemlerden biri olan rekombinant DNA tekniğiyle bakteriye yerleştirilebilir. Bu şekilde bakterinin insülin üretmesi sağlanmış olur. Bakteriler yoluyla insülin üretilmesi kolay ve ucuzdur. Tarımsal biyoteknoloji ise bitkileri veya canlı organizmaları değiştirmek için genetik mühendisliği, aşılar ve doku kültürü dâhil olmak üzere bilimsel araç ve teknikleri kullanır. Rekombinant DNA taşıyan canlılara veya başka canlı türünden gen almış canlılara transgenik canlı denir. Örneğin nergis bitkisinden alınan beta karoten geni, bir bakteri aracılığıyla pirinç bitkisine aktarılarak pirinç bitkisinin (altın pirinç) beta karoten üretmesi sağlanmıştır. Üretilen bu pirinçle beslenen toplumlarda A vitamini eksildiğine bağh hastalıkların (kseroftalmi) önüne geçilmiştir.
1. İnsülin geninin klonlanmasında kullanılan vektör nedir? Vektör olarak tercih edilme sebepleri nelerdir?
Cevap:
İnsülin geninin klonlanmasında kullanılan vektör, plazmit adı verilen bir dairesel DNA molekülüdür. Plazmitler, vektör olarak tercih edilme sebepleri şunlardır:
-
Plazmitler, çok sayıda, kolay ve ucuz elde edilebilirler.
-
Plazmitler, çift iplikli, sarmal ve sirküler bir yapıya sahiptirler, bu da onları manipüle etmeyi kolaylaştırır.
-
Plazmitler, yapılarında seleksiyonda önemli fonksiyonu olan bazı spesifik markerler (ampr, telr, kanr, lac+, vs.) taşırlar. Bu markerler, rekombinant plasmidleri tanımak ve ayırmak için kullanılabilir.
-
Plazmitler, belli uzunlukta yabancı genleri kabul edebilirler, genellikle 10-15 kb arasında.
-
Plazmitler, infeksiyöz değildir, yani hücrelere zarar vermezler.
-
Plazmitler, restriksiyon endonükleazlar için bazılarında bir tek kesim yerinin bulunması, bu da onları klonlama için uygun hale getirir.
-
Plazmitler, replikasyon orijinine sahip olurlar ve buna bağlı olarak da hücre içinde bağımsız olarak replikasyon özelliği taşırlar. Bu da onların hücre içinde çok sayıda kopya oluşturmasını sağlar.
