Bu açıklama doğrudur. ATP’nin üretimi ekzergonik bir tepkime iken, ATP’nin tüketimi endergonik bir tepkimedir. Ekzergonik tepkimeler, enerji açığa çıkaran ve serbest enerjisi azalan tepkimelerdir. Endergonik tepkimeler ise, enerji gerektiren ve serbest enerjisi artan tepkimelerdir. ATP’nin üretimi için ADP ve inorganik fosfatın birleşmesi gerekir. Bu tepkime için enerji harcanır ve serbest enerji artar. Bu nedenle ATP sentezi endergonik bir tepkimedir. ATP’nin tüketimi ise, ATP’nin ADP ve inorganik fosfata ayrılmasıdır. Bu tepkime sonucunda enerji açığa çıkar ve serbest enerji azalır. Bu nedenle ATP hidrolizi ekzergonik bir tepkimedir. ATP döngüsü, ATP sentezi ve hidrolizi arasındaki sürekli devindir. Hücrelerde sürekli olarak ATP tüketilir ve tekrar üretilir. Bu sayede hücrelerdeki enerji dengesi sağlanır.
Aşağıdaki metin ve şekilden yararlanarak soruları cevaplayınız.
Günlük yaşamda “kalori” kelimesi çok kullanılmasına karşın termokimyada birim “kilokalori”dir. Bir kilokalori, 1 kg suyun sıcaklığını 1°C yükseltmek için gereken ısı enerjisidir. Yiyeceklerdeki kalori düzeyini ölçmek için kullanılan gereç “bomba kalorimetre”dir. Yiyecek maddesi, su tankının içinde bulunan, yüksek basınçlı oksijenle dolu bir kapalı kutuya konulur ve yakılır. Yiyecek maddesi yandıkça suyun sıcaklığı ölçülebilecek kadar yükselir. Bu ölçü, hesaplanan kalori miktarının temelini oluşturur. Bu işlemler yapılırken kalorimetre ölçüleri, vücut koşullarına uyacak biçimde ayarlanmalıdır.
4. Eşit miktarda yağ, karbonhidrat ve protein molekülleri oksijenli ortama yerleştirilip ayrı ayrı yakılarak termometredeki değer gözlemleniyor. Yapılan gözlemler sonucu termometrede ölçülen değerin, birim zamanda en yüksek olan besinden en az olan besine doğru sıralanışının nasıl olmasını beklersiniz? Kısaca açıklayınız.
Cevap:
Yapılan gözlemler sonucu termometrede ölçülen değerin, birim zamanda en yüksek olan besinden en az olan besine doğru sıralanışının, yağ, protein, karbonhidrat şeklinde olmasını bekleriz. Çünkü besin öğelerinin bir gramının vücuda sağladığı ortalama enerji miktarı, yağ için 9 kalori, protein için 4 kalori ve karbonhidrat için de 4 kalori olarak hesaplanır. Dolayısıyla eşit miktarda yağ, protein ve karbonhidrat molekülleri oksijenli ortama yerleştirilip ayrı ayrı yakıldığında, yağ molekülü en fazla ısı açığa çıkarırken, karbonhidrat molekülü en az ısı açığa çıkarır. Protein molekülü ise yağ ile karbonhidrat arasında bir değer verir. Bu durum termometredeki değerlerde de görülür.
5. Besin maddelerindeki kalori hesaplama işlemleri yapılırken kalorimetre ölçülerinin vücut koşullarına benzeyecek biçimde düzenlenmesinin temel amacının ne olabileceğini açıklayınız.
Cevap:
Besin maddelerindeki kalori hesaplama işlemleri yapılırken kalorimetre ölçülerinin vücut koşullarına benzeyecek biçimde düzenlenmesinin temel amacının, besin öğelerinin vücutta verdikleri gerçek enerji miktarını belirlemek olduğunu söyleyebiliriz. Kalorimetre, bir besin maddesinin yakılarak açığa çıkan ısısını ölçen bir cihazdır. Ancak vücutta besin maddeleri tamamen yanmaz, sindirilir, emilir ve metabolize olur. Bu süreçlerde bazı kayıplar meydana gelir. Örneğin, proteinlerin bir kısmı üre, ürik asit ve kreatinin gibi azotlu bileşiklere dönüşür ve idrarla atılır. Bu nedenle, kalorimetrede bulunan enerji değerleri, besin öğelerinin vücutta verdikleri enerji değerlerinden daha yüksektir. Bu farkı ortadan kaldırmak için, kalorimetre ölçülerinde indirim yapılır ve besin öğelerinin fizyolojik enerji değerleri hesaplanır. Böylece, vücut koşullarına uygun bir enerji değeri elde edilir.
6. Zayıflamak isteyen bireylere genellikle kalori açığı oluşturması tavsiye edilmesinin nedeni ne olabilir? Cevabınızı verirken sağlıklı bir bireyin günlük kalori ihtiyacını göz önünde bulundurunuz.
Cevap:
