Aşağıdaki metinden yararlanarak sorulan cevaplayınız.
Yeryüzündeki enerjinin büyük bir kısmının kaynağı Güneş’tir. Canlılar metabolizmalarında kullandıkları enerjiyi elde edebilmek için güneşe ihtiyaç duyarlar. Ancak canlıların güneş enerjisini doğrudan kullanması ya da depolaması mümkün değildir. Güneş enerjisinin farklı enerji türlerine dönüştürülebilmesi ve kullanılabilir hâle gelmesi gerekir. Bitkiler, alg gibi bazı protistler, siyano bakteri gibi bazı prokaryotlar güneş enerjisini kullanarak inorganik maddelerden organik madde üretirler. Bu enerji dönüşümünü gerçekleştiren olay fotosentezdir. Fotosentez sırasında organik besinler üretilir ve oksijen gibi yan ürünler oluşur. Tüm heterotrof canlılar doğrudan ya da dolaylı olarak üreticilere bağımlıdır. Fotosentez sayesinde atmosferden karbondioksit gazı alınır yerine oksijen gazı verilir. Dünya’da karbondioksit ve oksijen dengesi sağlanmış olur.
1. Canlıların solunumu sonucu karbondioksit oluşur. Fakat bu gaz atmosferde çok fazla bulunduğu zaman bazı olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Buna göre:
a) Yeryüzünde canlıların solunumuna ek olarak karbondioksit başka hangi yollarla artmaktadır? Kısaca açıklayınız.
b) Karbondioksit oranının çok fazla artmasının sebep olduğu olumsuz durumlara örnek veriniz.
Cevap:
a) Yeryüzünde canlıların solunumu sonucu karbondioksit oluşur. Fakat bu gaz atmosferde çok fazla bulunduğu zaman bazı olumsuz etkiler oluşturmaktadır. Canlıların solunumuna ek olarak karbondioksit başka hangi yollarla artmaktadır? Kısaca açıklayınız.
Karbondioksit, atmosferdeki sera gazlarının en önemlisidir. Sera gazları, yeryüzünden yansıyan güneş ışınlarının atmosferden uzaya kaçmasını engelleyerek küresel ısınmaya neden olurlar. Karbondioksit oranının çok fazla artmasının temel nedeni insan kaynaklı faaliyetlerdir. Bu faaliyetler şunlardır:
-
Fosil yakıtların kullanımı: Kömür, petrol, doğalgaz gibi fosil yakıtların enerji üretimi, ulaşım, sanayi ve konutlarda kullanılması sonucu karbondioksit açığa çıkar. Fosil yakıtların yanması, atmosferdeki karbondioksit oranının artmasının en büyük sebebidir.
-
Ormanların azalması: Ormanlar, fotosentez yaparak atmosferdeki karbondioksiti alır ve oksijen gazı salarlar. Böylece karbon döngüsünü sağlarlar. Ormanların yok edilmesi, yanması veya tarım alanına dönüştürülmesi sonucu hem karbondioksit alıcıları azalır hem de karbondioksit salıcıları artar.
-
Tarım faaliyetleri: Tarım faaliyetleri sırasında kullanılan gübreler, ilaçlar, makineler ve hayvancılık da karbondioksit salınımına katkıda bulunur. Özellikle hayvanların sindirim sisteminde oluşan metan gazı da bir sera gazıdır ve karbondioksite dönüşebilir.
-
Endüstriyel süreçler: Çimento, çelik, kimya gibi endüstriyel süreçler de karbondioksit salınımına neden olur. Bu süreçlerde kullanılan hammaddeler veya yan ürünler karbon içerir ve ısıtılma veya kimyasal reaksiyonlara girdiklerinde karbondioksit açığa çıkarır.
b) Karbondioksit oranının çok fazla artmasının sebep olduğu olumsuz durumlara örnek veriniz.
Karbondioksit oranının çok fazla artması, küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi ciddi sorunlara yol açar. Bu sorunların bazı olumsuz sonuçları şunlardır:
-
Buzulların erimesi: Küresel ısınma sonucu kutuplardaki ve dağlardaki buzullar erimeye başlar. Bu da deniz seviyesinin yükselmesine ve kıyı bölgelerinde su baskınlarına neden olur. Ayrıca buzulların erimesi kutup ayısı, penguen gibi hayvanların yaşam alanlarını da tehdit eder.
-
Kuraklık ve sel: İklim değişikliği sonucu yağış rejimleri de bozulur. Bazı bölgelerde yağış miktarı azalırken bazı bölgelerde artar. Bu da kuraklık ve su kıtlığı veya sel ve taşkın gibi doğal afetlere sebep olur. Kuraklık ve sel hem insanların hem de bitki ve hayvanların yaşamını olumsuz etkiler.
-
Biyolojik çeşitliliğin azalması: Küresel ısınma ve iklim değişikliği, canlıların yaşam koşullarını değiştirir. Bazı canlılar yeni koşullara uyum sağlayamaz veya yaşam alanlarını kaybeder. Bu da biyolojik çeşitliliğin azalmasına ve bazı türlerin yok olmasına neden olur. Biyolojik çeşitlilik, ekosistemlerin dengesi ve sağlığı için önemlidir.
-
Sağlık sorunları: Küresel ısınma ve iklim değişikliği, insan sağlığını da tehdit eder. Sıcaklık artışı, sıcak hava dalgaları, kuraklık, sel, gıda güvenliği, su kalitesi, hava kirliliği, alerji, bulaşıcı hastalıklar, stres gibi sağlık sorunlarına yol açar. Özellikle yaşlılar, çocuklar, hamileler, kronik hastalar ve yoksullar bu sorunlardan daha fazla etkilenir.
