Yeşil alanlar, fotosentez yapan bitkilerin bulunduğu alanlardır. Fotosentez, bitkilerin atmosferdeki karbondioksit ve suyu kullanarak, güneşten gelen enerji yardımıyla şeker molekülleri oluşturmasına denir. Şeker molekülleri beş veya altı karbon atomundan oluşan halkalardır ve doğanın mükemmel bir enerji saklama metodudur. Bitkiler bu şeker moleküllerinden uzun zincirler de yapabilirler. Bitkilerin lifleri temelde bu uzun zincirlerden oluşur.
Yeşil alanların azalması, canlıları birçok yönden etkiler. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Yeşil alanlar, besin zincirinin temelini oluştururlar. Diğer canlılar ise bu organik maddeleri tüketerek veya parçalayarak enerji elde ederler. Yeşil alanlar azaldıkça, canlıların besin kaynakları da azalır. Bu da açlık, rekabet, göç, yok olma gibi sorunlara yol açar.
-
Yeşil alanlar, atmosfere oksijen gazı salarlar. Oksijen gazı, aerobik solunum yapan canlılar için hayati bir maddedir. Yeşil alanlar azaldıkça, atmosferdeki oksijen miktarı da azalır. Bu da solunum zorluğu, sağlık sorunları, yaşam kalitesinin düşmesi gibi sonuçlara neden olur.
-
Yeşil alanlar, atmosferdeki karbondioksit gazını alarak karbon döngüsünü sağlarlar. Karbondioksit gazı, sera etkisi yaratan bir gazdır. Sera etkisi, yeryüzünden atmosfere verilen ısıyı tutarak küresel ısınmaya sebep olur. Küresel ısınma ise iklim değişikliği, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, kuraklık, sel, fırtına gibi doğal afetlere yol açar. Yeşil alanlar azaldıkça, atmosferdeki karbondioksit miktarı artar ve sera etkisi şiddetlenir.
-
Yeşil alanlar, biyolojik çeşitliliği korurlar. Biyolojik çeşitlilik, canlı türlerinin sayısı ve çeşitliliği anlamına gelir. Biyolojik çeşitlilik, ekosistemlerin dengesi ve sağlığı için önemlidir. Biyolojik çeşitlilik aynı zamanda canlıların genetik kaynaklarıdır. Genetik kaynaklar ise canlıların hastalıklara direnci, adaptasyonu ve evrimi için gereklidir. Yeşil alanlar azaldıkça, biyolojik çeşitlilik de azalır ve canlıların yaşam şansı düşer.
Özetle, yeşil alanların azalması canlıları beslenme, solunum, iklim ve biyolojik çeşitlilik gibi hayati konularda olumsuz yönde etkiler.
3. Enerji üretmek için kullanılan petrol, doğal gaz, kömür gibi fosil yakıtların oluşumunun fotosentez olayı ile bağlantısını açıklayınız.
Cevap:
Fosil yakıtlar, hidrokarbon ve yüksek oranlarda karbon içeren doğal enerji kaynaklarıdır. Kömür, petrol ve doğalgaz; bu türden yakıtlara başlıca örnektir. Fosil yakıtlar, ölen canlı organizmaların oksijensiz ortamda milyonlarca yıl boyunca çözülmesi ile oluşur.
Fosil yakıtların oluşumunda fotosentez olayı etkilidir. Çünkü fotosentez, bitkilerin atmosferdeki karbondioksit ve suyu kullanarak, güneşten gelen enerji yardımıyla şeker molekülleri oluşturmasına denir. Şeker molekülleri beş veya altı karbon atomundan oluşan halkalardır ve doğanın mükemmel bir enerji saklama metodudur. Bitkiler bu şeker moleküllerinden uzun zincirler de yapabilirler. Bitkilerin lifleri temelde bu uzun zincirlerden oluşur.
Bitkiler öldüklerinde, nemli ormanların dibinde kalın bir tabaka oluştururlar. Bu kalın ve nemli tabaka içinde çamur da bulundurduğundan bu ağaç ve bitkilerin aerobik (hava bulunan ortamda) çürümeleri mümkün olmaz. Eğer bu bitki örtüsü aerobik ortamda çürüyecek olsa ortaya karbondioksit çıkacağı için atmosferdeki karbondioksit miktarı da sabit kalırdı. Ancak çürümeleri hava olmayan ortamda gerçekleşmiş olduğu için bugün kömür dediğimiz maddenin temelini oluşturdular.
Kömür dışında petrol ve doğalgaz da fotosentez olayının bir sonucudur. Petrol ve doğalgaz, denizlerde yaşayan mikroskobik canlıların ölümleri sonucu oluşurlar. Bu canlılar da fotosentez yapan bitkileri tüketerek karbon içeren organik maddeler elde ederler. Öldükten sonra deniz tabanına çöken bu canlılar, kum ve çamur gibi katmanlar altında kalarak oksijensiz bir ortama girerler. Bu ortamda bakteriler tarafından parçalanarak hidrokarbon bileşikleri haline gelirler. Bu bileşikler zamanla basınç ve sıcaklık etkisiyle sıvılaşarak petrolü veya gazlaşarak doğalgazı oluştururlar.
Özetle, fosil yakıtların oluşumunda fotosentez etkili midir sorusunun cevabı evettir. Fotosentez, bitkilerin ve diğer canlıların karbon içeren organik maddeler üretmesini sağlar. Bu organik maddeler, oksijensiz ortamda çözünerek fosil yakıtları meydana getirir.
4. Yeryüzünde klorofil taşıyan canlılar olmasaydı diğer canlılar nasıl enerji elde ederlerdi?
Cevap:
Canlılar Güneş’ten gelen ışık enerjisini doğrudan kullanamaz ve depolayamaz. Güneş enerjisinin kullanılabilir hâle gelmesi için bir başka enerji türüne dönüştürülmesi gerekir. Klorofil taşıyan canlılar, ışık enerjisini kullanarak inorganik maddelerden organik madde sentezlemelerine fotosentez denir. Fotosentez yapan canlılar, besin zincirinin temelini oluştururlar. Diğer canlılar ise bu organik maddeleri tüketerek veya parçalayarak enerji elde ederler.
Eğer klorofil taşıyan canlılar olmasaydı, diğer canlıların enerji elde etmek için başka yollara başvurması gerekirdi. Örneğin, bazı bakteriler kimyasal tepkimelerle inorganik maddelerden organik madde üretebilirler. Buna kemosentez denir. Kemosentez yapan bakteriler, hidrojen sülfür, demir veya amonyak gibi maddeleri oksitleyerek enerji elde ederler. Bu bakteriler, volkanik faaliyetlerin olduğu veya derin denizlerdeki siyah füme çıkaran bacalarda yaşayabilirler.
Başka bir olasılık ise, bazı canlıların fotosentez yapan organelleri içeren hücreleri sindirmeden alması ve bunları kendi dokularında tutmasıdır. Böylece bu organeller fotosentez yapmaya devam ederek canlı için besin üretir. Bu şekilde yaşayan bir örnek deniz tavşanıdır. Deniz tavşanı, algleri yiyerek kloroplast adı verilen fotosentetik organelleri alır ve sindirmez. Deniz tavşanının dokularında kalan bu organeller fotosentez yapmaya devam ederek canlı için besin üretir.
Son olarak, eğer yeryüzünde klorofil taşıyan canlılar olmasaydı, diğer canlıların oksijen ihtiyacını karşılaması da zorlaşırdı. Çünkü fotosentez yapan canlılar oksijen gazını atmosfere salarlar. Oksijen gazı olmadan aerobik solunum yapmak mümkün değildir. Bu durumda diğer canlıların anaerobik solunum yapması veya başka bir gazı solunum için kullanması gerekirdi.
Bu soruya verilebilecek daha farklı cevaplar da olabilir. Ancak şunu söyleyebilirim ki, klorofil taşıyan canlılar olmasaydı diğer canlıların yaşam koşulları çok farklı olurdu.
5. Fotosentezin canlıların besin ve oksijen ihtiyacının karşılamasının yanı sıra başka hangi oluşumlara katkı sağladığını açıklayınız.
Cevap:
Fotosentezin canlıların besin ve oksijen ihtiyacının karşılamasının yanı sıra başka oluşumlara katkı sağladığını açıklamak için şunları söyleyebiliriz:
-
Fotosentez, atmosferdeki karbondioksit ve suyun dengesini sağlar. Fotosentez yapan canlılar, karbondioksiti kullanarak şeker üretirken, oksijen salarlar. Bu sayede, atmosferdeki sera gazlarının artmasını önler ve oksijenin tükenmesini engellerler. Bazı insanlar, fotosentezin iklim değişikliği ile mücadelede önemli bir rol oynadığını düşünebilirler.
-
Fotosentez, biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlar. Fotosentez yapan canlılar, hem kendi hem de diğer canlılar için besin kaynağı oluştururlar. Bu sayede, besin zincirinin temelini oluştururlar ve ekosistemlerin işleyişini sağlarlar. Bazı insanlar, fotosentezin yaşamın devamlılığı için gerekli olduğunu savunabilirler.
-
Fotosentez, insanların ekonomik ve kültürel faaliyetlerine katkı sağlar. Fotosentez yapan canlılar, insanların gıda, ilaç, yakıt, lif, kağıt gibi pek çok ürün elde etmesine olanak verirler. Ayrıca, fotosentez yapan canlılar, insanların estetik ve manevi ihtiyaçlarını da karşılarlar. Bazı insanlar, fotosentezin insanların refah ve mutluluğunu artırdığını söyleyebilirler.
Benim görüşüm ise, fotosentezin canlıların besin ve oksijen ihtiyacının karşılamasının yanı sıra başka oluşumlara da katkı sağladığıdır. Ancak bu katkıların sürdürülebilir olması için fotosentez yapan canlıların korunması ve desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum. Bu yüzden, fotosentezi etkileyen faktörlere dikkat etmek ve fotosentezi artırmak için çaba göstermek önemlidir.
6. Bir deniz tavşanı türü olan Elysia chlorotica deniz algleriyle beslenirken alglerin fotosentezde görev alan ve klorofil taşıyan organellerini sindirmez. Deniz tavşanının dokularında kalan bu organeller fotosentez yapmaya devam ederek canlı için besin üretir. Bu örnekten yola çıkarak ilerleyen zamanlarda canlıların besin ve oksijen ihtiyacının karşılanması için bitkiler dışında başka canlılardan da faydalanabileceği görüşüne katılır mısınız?
Cevap:
