Aşağıdaki metin ve grafikten faydalanarak sorulan cevaplayınız.
Ekosistemlerin sürdürülebilirliği için madde ve enerji dönüşümü önemlidir. Bu dönüşümde fotosentez ve solunum reaksiyonları rol oynar. Fotosentez ve solunum tepkimeleri arasında birbirlerini tamamlayıcı döngüsel bir ilişki bulunmaktadır. Başka bir deyişle fotosentezin ürünleri olmadan solunum olmayacağı gibi solunum ürünlerinin yokluğunda da fotosentez gerçekleşemez. Bunun nedenini şu şekilde açıklayabiliriz: Fotosentez ile oluşturulan besinler, bitkiler dâhil bütün canlıların solunumunda kullanılmaktadır. Solunum yan ürünleri olan C02 ve H20 fotosentezin ham maddesidir.
1. Bir bitkinin fotosentez ve solunum ilişkisini gösteren grafik aşağıdaki şekildeki gibidir (Diğer şartların uygun olduğu varsayılacaktır.).
Verilen grafik incelendiğinde bitkide A, B, C ve Ç bölgelerinde C02 ile 02 arasındaki değişimin nedenleri nasıl açıklanabilir? Cevabınızı canlının solunum ve fotosentez hızlarını dikkate alarak veriniz.
Cevap:
Grafikte A bölgesinde bitki gündüz olduğu için fotosentez yapmaktadır. Fotosentez sırasında bitki C02 alıp 02 vermektedir. Bu yüzden C02 düşük, 02 yüksek seviyededir. Aynı zamanda bitki solunum da yapmaktadır ancak solunum hızı fotosentez hızından daha düşüktür. Bu yüzden C02 ve 02 arasındaki fark büyüktür.
B bölgesinde bitki akşam olduğu için fotosentez yapamamaktadır. Solunum ise devam etmektedir. Solunum sırasında bitki 02 alıp C02 vermektedir. Bu yüzden C02 yükselirken, 02 düşmektedir. C02 ve 02 arasındaki fark azalmaktadır.
C bölgesinde bitki gece olduğu için fotosentez yapamamaktadır. Solunum ise devam etmektedir. Solunum sırasında bitki 02 alıp C02 vermektedir. Bu yüzden C02 yüksek, 02 düşük seviyededir. Aynı zamanda bitki solunum hızı fotosentez hızından daha yüksektir. Bu yüzden C02 ve 02 arasındaki fark büyüktür.
Ç bölgesinde bitki sabah olduğu için fotosentez yapmaya başlamaktadır. Fotosentez sırasında bitki C02 alıp 02 vermektedir. Bu yüzden C02 düşerken, 02 yükselmektedir. C02 ve 02 arasındaki fark azalmaktadır.
2. sorudaki grafiği inceleyen bir öğrenci “O zaman bitki geceleri diyet yapıp, gündüzleri yemek yer.” açıklamasını yapmıştır. Bu açıklamanın doğruluğuna katılır mısınız? Cevabınızı gerekçeleri ile yazınız.
Cevap:
Öğrencinin açıklaması tam olarak doğru değildir. Bitki geceleri diyet yapmaz, sadece solunum yapar. Solunum sırasında bitki enerji elde eder ancak kütlesi azalmaz. Bitkinin kütlesi ancak fotosentez ile artar. Fotosentez ise gündüzleri gerçekleşir ve bitkinin besin üretmesini sağlar. Bitkinin besin üretmesi yemek yemesi anlamına gelmez, aksine kendi besinini kendisi yapması anlamına gelir.
