Bonsai, Japonların geleneksel minyatür ağaç süsleme sanatıdır. Bonsai yapmak için herhangi bir ağacı veya bitkiyi küçük saksılarda yetiştirmek ve bazı budama ve şekillendirme teknikleri uygulamak gerekir
. Bonsaide bitkinin gövdesi kalınlaşırken boyu büyümemesinin sebebi, bitkinin köklerinin saksıda sınırlı bir alanda kalması ve besin maddelerine erişiminin kısıtlanmasıdır
. Bu şekilde bitki, büyüme hormonu üretimini azaltır ve boyca uzamaz. Ancak gövde ve dalların kalınlaşması için gerekli olan lignin maddesi üretimini sürdürür
. Böylece bonsai, yaşlı bir ağaç görünümü kazanır. Bonsai yapmak için bitkinin toprağına, sulamasına, güneş ışığına ve budamasına dikkat etmek gerekir
. Bonsai yapımı, bitkinin türüne ve büyüme hızına bağlı olarak değişen bir süreçtir. Bazı bitkiler birkaç ayda bonsai haline gelirken, bazıları yıllar alabilir. Bonsai yapmak, hem bir sanat hem de bir hobi olarak görülebilir.
3. Sekonder meristem bitkilerde yaş halkalarının oluşmasına neden olur. Gövdedeki yaş halkaları bitkinin yaşını vermektedir. Bitkinin yaşı hesaplanırken neden yaş halkalarının dikkate alındığını açıklayınız.
Cevap:
Sekonder meristem, bölünme yeteneğini kaybetmiş bazı hücrelerin sonradan bölünme özelliği kazanması ile oluşan dokudur. Sekonder meristem, bitkilerin gövde ve köklerinde enine kalınlaşmaya (sekonder büyüme) neden olur. Sekonder meristem, kambiyum ve mantar kambiyumu olmak üzere iki çeşittir. Kambiyum, bitkinin iletim dokusunu oluşturan ksilem ve floem hücrelerini üretir. Mantar kambiyumu ise bitkinin örtü dokusunu oluşturan mantar hücrelerini üretir.
Sekonder meristem bitkilerde yaş halkalarının oluşmasına neden olur. Gövdedeki yaş halkaları bitkinin iletim doku ve örtü doku meristem dokunun farklılaşmasıyla meydana gelir. Yaş halkaları, kambiyumun yılın farklı mevsimlerinde farklı büyüklükte hücreler üretmesi sonucu oluşur. İlkbaharda kambiyum, geniş çaplı ve ince çeperli ksilem hücreleri üretir. Bu hücreler açık renklidir ve ilkbahar odunu adını alır. Sonbaharda ise kambiyum, dar çaplı ve kalın çeperli ksilem hücreleri üretir. Bu hücreler koyu renklidir ve sonbahar odunu adını alır. Bir ilkbahar odunu ve bir sonbahar odunu birlikte bir yaş halkası oluşturur.
Bitkinin yaşı hesaplanırken yaş halkalarının dikkate alınmasının nedeni, her yaş halkasının bitkinin bir yılını temsil etmesidir. Bitkinin gövdesindeki yaş halkalarının sayısı, bitkinin kaç yıldır yaşadığını gösterir. Yaş halkalarının genişliği ise bitkinin o yılki büyüme oranını gösterir. Geniş yaş halkaları, bitkinin uygun iklim ve besin koşullarında iyi büyüdüğünü; dar yaş halkaları ise bitkinin kuraklık, hastalık veya zararlılar gibi stres faktörleriyle karşılaştığını gösterir. Yaş halkaları ayrıca bitkinin geçmişte maruz kaldığı yangın, don veya yaralanma gibi olayları da belirleyebilir. Yaş halkaları, bitkilerin yaşam tarihini anlamak için önemli bir araçtır.
4. Topraktan alınan su ve minerallerin bitkinin diğer organlarına taşınması ksilem ile sağlanmaktadır. Madde taşınması sırasında enerji harcanmaz. Madde taşınması sırasında enerji harcanmamasının sebebi nedir? Kısaca açıklayınız.
Cevap:
Ksilem, bitkilerde su ve minerallerin taşınmasını sağlayan borumsu yapılardır. Ksilem, trake, trakeit, ksilem parankiması ve ksilem sklerankiması gibi farklı hücre tiplerinden oluşur. Ksilemde su taşınması, kohezyon gerilim teorisi ile açıklanır. Bu teoriye göre, ksilem hücreleri arasındaki su molekülleri kohezyon kuvveti ile birbirine bağlıdır. Su molekülleri ayrıca ksilem çeperleri ile de adhezyon kuvveti ile bağlanır. Bu sayede su molekülleri birbirini çekerek yukarı doğru hareket eder. Ksilemde su taşınması sırasında enerji harcanmaz. Madde taşınması sırasında enerji harcanmamasının sebebi, su moleküllerinin kendi aralarındaki ve ksilem çeperleriyle olan kuvvetlerden yararlanarak pasif olarak taşınmasıdır. Ksilemde su taşınmasını etkileyen diğer faktörler ise kök basıncı, terleme ve stoma açıklığıdır. Kök basıncı, topraktan alınan suyun kökteki ksilem hücrelerine girmesiyle oluşan basınçtır. Terleme, bitkinin yapraklarından su buharının atılmasıdır. Stoma açıklığı ise yapraklardaki gaz alışverişini sağlayan gözeneklerin açılıp kapanmasını ifade eder. Kök basıncı, terleme ve stoma açıklığı, ksilemdeki su potansiyelini değiştirerek su taşınmasını etkiler.
5. Yapraklarda ve genç gövdelerde epidermis hücrelerinin farklılaşması ile stoma adı verilen ve gaz alışverişini sağlayan yapılar meydana gelir. Buna göre:
a) Stomaların genel olarak karasal bitkilerde yaprakların alt yüzeyinde yoğun olarak bulunmasının sebeplerini açıklayınız.
Cevap:
Stomaların genel olarak karasal bitkilerde yaprakların alt yüzeyinde yoğun olarak bulunmasının sebebi, su kaybını azaltmak içindir. Çünkü yaprakların alt yüzeyi güneş ışığına daha az maruz kalır ve daha serin olur. Böylece stomaların açık kalma süresi kısalır ve terleme azalır. Ayrıca stomalar epidermis seviyesinin altında (içe gömülü) yer alarak su kaybını önleyici bir hava yastığı oluşturur.
b) Su bitkilerinde stomaların yaprağın üst yüzeyinde bulunması ve su içerisinde kalan kısımlarında stomaların bulunmamasının nedenlerini açıklayınız.
Cevap:
Su bitkilerinde stomaların yaprağın üst yüzeyinde bulunmasının nedeni, fotosentez için gerekli olan karbondioksiti su yüzeyinden alabilmektir. Su içerisinde kalan kısımlarında stomaların bulunmamasının nedeni ise, suyun gaz alışverişine engel olmasıdır. Bu nedenle su bitkileri solunum için oksijeni su içerisinde çözünmüş halde alırlar. Tamamen su içinde yaşayan bitkilerde ise stoma bulunmaz.
6. Bazı durumlarda bitkilerde hidatot adı verilen yapılar ile fazla su, damlama şeklinde dış ortama atılır. Bitkilerde fazla suyun damlama şeklinde dış ortama atılmasının sebepleri neler olabilir? Kısaca açıklayınız.
Cevap:
