Metinden ve görsellerden yaralanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Bitkiler, suyu ve mineralleri kökleri aracılığıyla alır. Suyun ve minerallerin emilimi emici tüylerle yapılır. Emici tüyler büyük bir emilim yüzeyi sağlar. Emici tüyler alman mineral ve tuzlar osmotik basıncın toprağa göre fazla olmasını ve topraktaki suyun alınmasını sağlar. Minerallerin alınmasında öncelikle pasif taşıma etkilidir ancak aktif taşıma ile de alım gerçekleşebilir. Bitkinin normal bir şekilde gelişebilmesi için toprağın besin elementleri açısından uygun şekilde olması gerekir. Bitkilerin fazlaca ihtiyaç duydukları minerallere makro elementler, daha az ihtiyaç duydukları elementlere ise mikro elementler denir. Bitkinin büyüme ve gelişmesini iyi yönde etkileyen maddelere gübre denir. Toprağın yapısı sıcaklık, ışık miktarı vb. etmenler minerallerin emilimini etkiler.
Minerallerden bitkinin yararlanması minimum kuralına göre gerçekleşir. Minimum kuralı, “Bitki, minerallerden toprakta miktarı en az olan mineralin oranında faydalanır.” şeklindedir.
Bazı bitkiler suyu ve mineralleri yeterli miktarda alabilmek için mantar ve bakterilerle ortak yaşam kurar. Mantarla bitki kökü arasında yapılan ortaklık mikoriza, bakteriyle yapılan ortaklık nodül olarak adlandırılır.
1. Karada yaşamaya uyum sağlamış bitkilerde mikoriza bitkiye ne gibi yararlar sağlar? Gerekçesiyle açıklayınız.
Cevap:
Mikoriza, bitkinin köküne yerleşip kökün içerisinde hiflerini salarak bitki ile simbiyotik bir yaşam süren mantara verilen isimdir. Bu simbiyotik ilişki hem bitki için hem de mantar için yararlıdır. Mikoriza bitkiye şu gibi yararlar sağlar:
-
Bitkinin su ve mineral madde alımını artırır. Mantar hifleri, bitkinin kök yüzeyini genişleterek topraktaki su ve besin maddelerine daha fazla ulaşmasını sağlar. Ayrıca, bazı mineralleri (fosfor, çinko, bakır vb.) çözünür hale getirerek bitkinin kullanımına sunar.
-
Bitkinin stres ve hastalık direncini artırır. Mantar hifleri, bitkinin su dengesini düzenleyerek kuraklık, tuzluluk, ağır metal gibi stres faktörlerine karşı dayanıklılığını artırır. Ayrıca, bitkinin bağışıklık sistemini güçlendirerek patojenlere ve zararlılara karşı korur.
-
Bitkinin büyüme, gelişme, verim ve kalitesini artırır. Mantar hifleri, bitkinin enerji üretimini ve fotosentez kapasitesini artırarak büyüme ve gelişmesini hızlandırır. Ayrıca, bitkinin çiçeklenme, meyve tutumu, olgunlaşma ve raf ömrü gibi kalite özelliklerini iyileştirir.
Gerekçesiyle açıkladığımız gibi, mikoriza bitkiye pek çok yarar sağlar. Bu yüzden mikoriza birlikteliği doğada yaygın olarak görülür ve bitki üretiminde önemli bir rol oynar.
