Yararlı milli cemiyetler, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında Osmanlı Devleti’nin işgale uğraması üzerine Türk halkının kurduğu ve milli mücadeleye destek veren cemiyetlerdir.
Yararlı milli cemiyetler arasında şunlar sayılabilir:
-
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: 30 Kasım 1918’de kurulan ilk yararlı cemiyettir. Trakya’nın Yunanlılar tarafından işgalini önlemek amacıyla kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı Trakya gazetesidir.
-
Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Erzurum Kongresi’nin toplanmasına da öncülük etmiş olan cemiyettir. Ermenilere verilmek istenen Doğu Anadolu Bölgesi’nin Türk yurdu olduğunu kanıtlamak için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı İrade-i Milliye gazetesidir.
-
İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesinden sonra kurulmuştur. İzmir ve çevresindeki işgale karşı direniş örgütlemek için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı Hukuk-u Beşer gazetesidir.
-
İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti: 28 Haziran 1919’da İzmir’in işgalinden sonra kurulmuştur. İzmir’in Yunanistan’a ilhak edilmesini reddetmek için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı Redd-i İlhak gazetesidir.
-
Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti: 17 Aralık 1918’de Trabzon’da kurulmuştur. Trabzon ve çevresinin Ermenilere verilmesine karşı mücadele etmek için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı İstikbal gazetesidir.
-
Kilikyalılar Cemiyeti: 5 Aralık 1918’de Adana’da kurulmuştur. Kilikya bölgesinin Fransızlar tarafından işgal edilmesine karşı mücadele etmek için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı Kilikyalı gazetesidir.
-
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: 11 Şubat 1920’de Ankara’da kurulmuştur. Kadınların milli mücadeleye katılımını sağlamak için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı Kadın Yolu dergisidir.
-
Millî Kongre Cemiyeti: 4 Temmuz 1919’da Sivas’ta kurulmuştur. Millî mücadeleye katılacak delegeleri seçmek için kurulmuştur. Cemiyetin yayın organı İrade-i Milliye gazetesidir.
-
Gizli Karakol (Mim-Mim): 1919 yılında Ankara’da Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle kurulmuştur. Millî mücadeleye karşı olanları takip etmek ve bertaraf etmek için kurulmuştur. Cemiyetin adı, üyelerinin kullandığı “Mim” harfinden gelmektedir .
-
Kars İslam Şurası: 25 Nisan 1918’de Kars’ta Yakup Şevki Paşa’nın gayretleriyle kurulmuştur . İngilizler’in Kars’ı işgal edeceği söylentileri üzerine kurulmuştur . “Cenubi Garbi Kafkas Hükümeti” adında kısa süreli bir hükümet kurmuştur .
