Yararlı cemiyetler, Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında Osmanlı Devleti’nin işgale uğraması üzerine Türk halkının kurduğu ve milli mücadeleye destek veren cemiyetlerdir.
Yararlı cemiyetlerin ortak özellikleri şunlardır:
-
Yasal kurumlar olmakla beraber Osmanlı Devleti hukukuna göre faaliyet göstermişlerdir.
-
Faaliyetlerini genel olarak basın, yayın organlarıyla sürdürmüşlerdir.
-
Milliyetçi düşüncenin etkisiyle oluşmuşlardır ve milliyetçilik temellidir.
-
İşgal kuvvetlerine karşı direniş gerçekleştirmek ve halkı da bu direnişe ortak etmek için çalışmışlardır.
-
İşgalleri protesto etmek için miting ve gösteri düzenlemişlerdir.
-
Basın ve yayın aracılığıyla işgallerin haksızlığını tüm dünyaya duyurmuşlardır.
Yararlı cemiyetler arasında Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti, Redd-i İlhak Cemiyeti gibi cemiyetler sayılabilir.
Zararlı cemiyetler ise, işgaller karşısında teslimiyetçi bir tavır sergilemiş ve milli mücadeleye karşı çıkmış olan cemiyetlerdir.
Zararlı cemiyetlerin ortak özellikleri şunlardır:
-
İstanbul Hükümeti ve İtilaf devletlerinin politikası doğrultusunda faaliyet göstermişlerdir.
-
Bağımsızlığa ve devlete karşı olan cemiyetlerdir.
-
Kurtuluşu İngiliz veya Amerikan mandasında görmüşlerdir.
-
Azınlıkların Anadolu toprakları üzerindeki emellerine destek vermişlerdir.
Zararlı cemiyetler arasında İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti, Kürdistan Teali Cemiyeti, Teali-i İslam Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası gibi cemiyetler sayılabilir.
