Aşağıda verilen metinden yararlanarak 1. soruyu cevaplayınız.
Çok hücreli canlılarda belirli bir görevi yapmak üzere farklılaşmış hücrelerin oluşturduğu topluluklara doku denir. Bitki yapısını oluşturan dokuların bir kısmı büyüme ve gelişmede rol oynar. Bir kısmı da fotosentez, madde taşınması, maddelerin depolanması gibi fizyolojik işlevleri gerçekleştirir. Bitkilerde yer alan dokular; üstlendikleri görevlere göre meristem, temel, iletim ve örtü doku olmak üzere dört gruba ayrılır. Bu dokuların her birinin ayrı ayrı görevleri vardır.
1. Pek çoğumuz ekmek doğrarken kazayla elimizin derisinden de bir yerleri kesmiş ve hatta kanamaya neden olmuşuzdur. Böyle durumlarda deri altı tabakalarda bulunan bazı hücreler bölünür ve ölen hücrelerin yerlerini alırlar.
Hücre bölünmesinin yoğun olduğu deri altı hücreleri ile gelişmiş bir bitkinin meristematik hücreleri kıyaslandığında bu iki hücre grubunun benzer ve farklılıklarının ne olduğu söylenebilir?
Cevap:
Deri altı hücreleri ile meristematik hücreler arasında hem benzerlikler hem de farklılıklar vardır.
Benzerlikler şunlardır:
-
Her iki hücre grubu da mitoz bölünme ile çoğalır. Mitoz bölünme, ana hücreden kromozom sayısı ve yapısı aynı olan iki yavru hücre oluşturur .
-
Her iki hücre grubu da vücutta belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır. Deri altı hücreleri derinin altında yağ dokusu oluştururken, meristematik hücreler bitkilerde kök ve gövde uçlarında, yaprak koltuklarında ve çiçek tomurcuklarında bulunur .
-
Her iki hücre grubu da farklılaşmamış veya az farklılaşmış hücrelerdir. Yani, özelleşmiş bir işlevi yerine getirmek için gerekli yapısal ve biyokimyasal değişikliklere uğramamışlardır .
Farklılıklar ise şunlardır:
-
Deri altı hücreleri hayvanlarda bulunurken, meristematik hücreler bitkilerde bulunur. Bu nedenle, her iki hücre grubu da farklı canlı gruplarının özelliklerini taşır. Örneğin, deri altı hücreleri hayvanlarda olduğu gibi sitoplazmada sentriyol içerirken, meristematik hücreler bitkilerde olduğu gibi sitoplazmada sentriyol içermez .
-
Deri altı hücreleri yağ depolama ve yalıtım gibi belirli bir işlevi yerine getirirken, meristematik hücreler farklılaşarak bitkinin büyümesine ve gelişmesine katkıda bulunur. Meristematik hücreler, bitkinin ihtiyacına göre kök, gövde, yaprak veya çiçek gibi farklı organları oluşturabilir .
-
Deri altı hücreleri genellikle yavaş bölünürken, meristematik hücreler sürekli olarak bölünür. Deri altı hücreleri bölündükçe büyür ve yağ depolar, ancak meristematik hücreler bölündükçe küçülür ve yoğunlaşır .
Aşağıda verilen metinden yararlanarak 2, 3 ve 4. soruları cevaplayınız.
Yukarıdaki şekilde de gösterilen demet kambiyumu bir başka deyişle vasküler kambiyum, iletim demetleri arasında yer alan yanal meristem olarak bilinir. Yapısındaki meristematik hücreler farklılaşarak ikincil iletim demetlerini meydana getirir. Bu iletim demetleri içte sekonder ksilem, dışta ise sekonder floemdir. Demet kambiyumu faaliyeti sırasında bazı yapılar parçalanabilir.
2. Demet kambiyumu faaliyeti sırasında bazı doku parçalarının parçalanmasının nedeni ne olabilir? Bu durum bitkiye nasıl bir katkı sağlayabilir?
Cevap:
Demet kambiyumu faaliyeti sırasında bazı doku parçalarının parçalanmasının nedeni, bitkinin ikincil kalınlaşma sürecidir. Bitkilerde ikincil kalınlaşma, demet kambiyumunun içe doğru sekonder ksilem, dışa doğru sekonder floem üretmesiyle gerçekleşir. Bu süreçte, bitkinin çapı artar ve gövde ve kökler daha sağlam ve dayanıklı olur. Ancak, demet kambiyumu faaliyeti sırasında, birincil floem ve birincil ksilem gibi bazı doku parçaları parçalanır. Bu parçalanma, bitkinin esnekliğini kaybetmemesi ve büyümesine engel olmaması içindir. Ayrıca, parçalanan doku parçaları, bitkinin yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturur. Bu tabaka, periderm olarak adlandırılır ve bitkiyi kurumaya, yaralanmaya ve enfeksiyona karşı korur.
