Nisanın 18 yaşındaki boyunun 162 cm olduğu bilindiğine göre, kontrol sonrası vidanın yerden yüksekliğinin azalmış olmasını beklerim. Bu duruma neden olan hücre grubunun kambiyum olduğunu belirtirim.
Kambiyum, ağaçların gövde ve dallarında bulunan bir hücre tabakasıdır. Kambiyum, ağaçların büyümesini sağlayan hücre bölünmesi ve farklılaşması olaylarını gerçekleştirir. Kambiyum, hem içe doğru hem de dışa doğru yeni hücreler üretir. İçe doğru üretilen hücreler odun (ksilem) dokusunu, dışa doğru üretilen hücreler ise kabuk (floem) dokusunu oluşturur. Bu şekilde, ağaçların çapı ve hacmi artar.
Şükrü Bey’in bahçelerindeki ağaca vida çaktığı zaman, vida kambiyum tabakasına kadar ulaşmıştır. Bu nedenle, kambiyumun içe doğru ürettiği odun dokusu vida ile ağacın gövdesi arasında birikmiştir. Bu da vidanın yerden yüksekliğinin azalmasına neden olmuştur. Nisa 18 yaşına geldiğinde, vidayı kontrol ettiğinde, vidanın yerden yüksekliği Nisanın boyundan daha az olacaktır.
4. Önceki soruda Şükrü Beyin işaretleme için kullandığı vidanın ağaçta çakılı olan kısmının 10 yıl sonraki değişiminin nasıl olmasını beklersiniz? Bu değişime neden olan hücre grubunun ne olduğunu belirtiniz.
Cevap:
Beyin işaretleme için kullandığı vidanın ağaçta çakılı olan kısmının 10 yıl sonraki değişiminin kısalmış olmasını beklerim. Bu değişime neden olan hücre grubunun kork cambiyumu olduğunu belirtirim.
Kork cambiyumu, ağaçların kabuklarında bulunan bir hücre tabakasıdır. Kork cambiyumu, ağaçların kabuklarının kalınlaşmasını sağlayan hücre bölünmesi ve farklılaşması olaylarını gerçekleştirir. Kork cambiyumu, sadece dışa doğru yeni hücreler üretir. Bu hücreler, korteks ve periderm adı verilen dokuları oluşturur. Bu şekilde, ağaçların kabukları kalınlaşır ve korunur.
Şükrü Beyin bahçelerindeki ağaca vida çaktığı zaman, vida kabuğun içine kadar girmiştir. Bu nedenle, kork cambiyumunun dışa doğru ürettiği korteks ve periderm dokuları vida ile ağacın kabuğu arasında birikmiştir. Bu da vidanın ağaçta çakılı olan kısmının kısalmış olmasına neden olmuştur. Nisa 18 yaşına geldiğinde, vidayı kontrol ettiğinde, vidanın ağaçta çakılı olan kısmı Şükrü Beyin çaktığı zamankinden daha kısa olacaktır.
3. Yönerge
Aşağıdaki metin ve görselden yararlanarak 5, 6 ve 7. soruları cevaplayınız.
Kesilmiş bir ağaç gövdesi üzerindeki halkaları çoğumuz biliyoruz. Bir ağacın yaşını belirlemek için öncelikle bu halkalardan yararlanırız. Ağaç halkalarının varlığı mevsimlerle yalandan ilişkilidir. Bu halkalardaki açık ve koyu renkli kısımlara bakılarak o yılki mevsim hakkında da fikir elde edilir. Bu durumda bir açık ve bir koyu renkli halka bir yıllık bir büyümeye karşılık gelir. Yıllık halkalar diye bilinen bu halkaların sayısı ağacın yaşını vermektedir.
Yıllık halkaların bize sunduğu bilgiler ağacın yaşı ile sınırlı değildir. Bu halkalar yardımıyla;
• Arkeolojik kalıntıların tarihlenmesi,
• Geçmişte oluşan erozyon ve çökelim hızının belirlenmesi,
• Radyoaktif karbon yoluyla saptanan yaşların doğrulanması,
• Önemli orman zararlarının veya yangınların gerçekleştiği tarihlerin anlaşılması,
• Geçmişte yaşanan iklim değişikliklerinin ortaya konması mümkün olur.
5. Yönergede geçen “Bu halkalardaki açık ve koyu renkli kısımlara bakılarak o yılki mevsim hakkında fikir elde edilir.” cümlesinde geçen yaş halkalarındaki açık ve koyu renkli kısımlar mevsim belirlemede nasıl bir etki gösterebilir?
Cevap:
Ağaç halkaları, ağacın gövdesindeki odun dokusunun yıllık büyümesinden oluşur. Her yıl, ağacın gövdesi yeni bir odun katmanı ekler. Bu katmanlar, açık ve koyu renkli halkalar olarak görünür. Açık renkli halkalar, ilkbahar ve yaz aylarında oluşan hızlı büyüme dönemini temsil ederken, koyu renkli halkalar, sonbahar ve kış aylarında oluşan yavaş büyüme dönemini temsil eder. Bu nedenle, bir açık ve bir koyu renkli halka birlikte ağacın bir yılını gösterir.
Bu halkalardaki açık ve koyu renkli kısımlara bakılarak o yılki mevsim hakkında fikir elde edilir. Örneğin, ağaç halkaları sıcak ve nemli yıllarda normalden daha geniş olurken soğuk ve kurak yıllarda daha ince olur. Bu şekilde, ağaç halkalarının genişliği veya darlığı o yılın iklimiyle ilişkilidir. Ayrıca, ağaç halkalarının şekli de mevsimleri etkiler. Örneğin, eğer bir ağaç halkası düzgün değil de eğri ise, bu ağacın büyümesinin belli bir yönde engellendiği veya baskılandığı anlamına gelir. Bu da o yılın rüzgarlı, fırtınalı veya heyelanlı olduğunu gösterebilir.
6. Tropikal bölgede yaşayan bir bitkide nasıl bir yaş halkası görüntüsü olması beklenir?
Cevap:
Tropikal bölgede yaşayan bir bitkide yaş halkası görüntüsü, bitkinin türüne, büyüme koşullarına ve iklim değişikliklerine bağlı olarak değişebilir. Genel olarak, tropikal bitkilerin çoğu yıl boyunca büyür ve mevsimsel olarak dinlenmezler. Bu nedenle, yaş halkaları belirgin bir şekilde açık ve koyu renkli bantlar olarak görünmezler. Ancak, bazı tropikal bitkilerde yıllık büyüme dönemleri ve duraklamaları gösteren anatomik veya kimyasal farklılıklar olabilir. Bu farklılıklar, mikroskop altında veya radyokarbon analizi ile tespit edilebilir.
Tropikal bölgede yaşayan bir bitkinin yaş halkası görüntüsünü etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
-
Bitkinin türü: Bazı tropikal bitki türleri, yaprak döken veya yarı yaprak döken olabilir. Bu bitkiler, kuraklık veya soğuk gibi stres faktörleri nedeniyle yapraklarını dökerler ve büyümelerini durdururlar. Bu durum, yaş halkalarının oluşmasına neden olabilir. Örneğin, [bu kaynakta] verilen bir örnekte, Brezilya’da yaşayan bir ağacın kesitinde 200 yıllık yaş halkaları gösterilmiştir.
-
Bitkinin büyüme koşulları: Bitkinin yetiştiği toprak, su, ışık ve besin gibi faktörler de yaş halkası görüntüsünü etkiler. Örneğin, su kısıtlaması olan bölgelerde, bitkiler ıslak ve serin yıllarda daha geniş halkalar, sıcak ve kuru yıllarda daha dar halkalar oluştururlar. Ayrıca, bitkinin büyümesinin engellendiği veya baskılandığı durumlarda, yaş halkalarının şekli de eğri veya düzensiz olabilir.
-
Bitkinin iklim değişikliklerine tepkisi: Bitkinin iklim değişikliklerine uyum sağlama yeteneği de yaş halkası görüntüsünü etkiler. Örneğin, El Niño gibi olaylar tropikal bölgelerde yağış ve sıcaklık rejimlerini değiştirebilir. Bu da bitkilerin büyüme hızını ve kalitesini etkileyebilir. Bazı tropikal bitkiler, iklim değişikliklerine karşı daha duyarlı iken, bazıları daha toleranslı olabilir.
7. Mavi bir boyanın sudaki çözeltisine daldırılan bir bitki gövdesinden alınan kesitin hangi bölümünde mavi renge rastlanılması beklenir?
Cevap:
Bitki gövdesinin en önemli işlevlerinden biri, köklerden alınan suyu ve çözünmüş mineralleri yapraklara taşımaktır. Bu işlem, ksilem adı verilen boru benzeri bir dokuda gerçekleşir. Ksilem, gövdenin merkezinde veya merkeze yakın bir yerde bulunur. Ksilem hücreleri, suyun yukarı doğru hareket etmesini sağlayan kılcal kuvvetler ve terleme çekimi gibi fiziksel mekanizmalara sahiptir. Ksilem hücreleri ayrıca, suyun akışını engelleyebilecek hava kabarcıklarını önlemek için özel yapılar olan pitler içerir.
Mavi bir boyanın sudaki çözeltisine daldırılan bir bitki gövdesinden alınan kesitte, mavi renge ksilem dokusunda rastlanılması beklenir. Çünkü boyalı su, ksilem hücreleri tarafından emilir ve taşınır. Bu şekilde, ksilem dokusunun yerini ve şeklini belirlemek mümkün olur. Ayrıca, boyalı suyun yapraklara ulaşıp ulaşmadığını da gözlemlemek mümkündür.
