Ağaçların büyümesi ve gelişmesi bitkisel dokuların farklılaşması ve işlevleri ile ilgilidir. Ağaçtaki kuş yuvasının aynı yükseklikte kalmasının sebebi, ağacın boyuna büyümesini sağlayan uç (apikal) meristem dokusudur. Bu doku, kök ve gövdenin uç kısımlarında bulunur ve sürekli bölünebilme yeteneğine sahip hücrelerden oluşur. Bu hücrelerin bölünmesiyle meydana gelen yeni hücreler farklılaşarak çeşitli dokuları, dokular da organları meydana getirir. Bu süreç primer (birincil) büyüme olarak adlandırılır. Kuş yuvası, ağacın gövdesinin uç kısmına yakın olduğu için, uç meristem dokusunun etkisiyle aynı yükseklikte kalır.
Çivinin ağaca gömülmesinin sebebi ise, ağacın enine büyümesini sağlayan yanal (lateral) meristem dokusudur. Bu doku, kök ve gövdenin yapısında bulunur ve bölünme yeteneğini kaybetmiş parankima hücrelerinin sonradan bölünme yeteneği kazanması ile meydana gelir. Bu süreç sekonder (ikincil) büyüme olarak adlandırılır. Yanal meristem dokusu iki türdür: kambiyum ve mantar kambiyumu (fellogen). Kambiyum, odunsu ve bazı otsu bitkilerin kök ve gövdelerinde iletim demetlerinin oluşmasını sağlar. Her yıl biri ilkbahar diğeri sonbaharda iki defa mitoz geçirir ve yaş halkalarını oluşturur. Mantar kambiyumu ise, bitkilerde koruyucu doku olan mantar dokuyu (peridermisi) oluşturur. Bitki kalınlaştıkça mantar tabakanın en dışındaki hücre sıraları gerilime dayanamaz ve parçalanır. Mantar kambiyumu aktif bir şekilde bölünerek bu tabakayı devamlı yeniler. Çivi, ağacın gövdesinin iç kısmına yakın olduğu için, yanal meristem dokusunun etkisiyle ağacın içine doğru gömülür.
4. Bir bitkide DNA replikasyonunun görüldüğü doku hangisidir? Nedenleriyle açıklayınız.
Cevap:
Bitkilerde DNA replikasyonu, hücre bölünmesi sırasında gerçekleşir. Hücre bölünmesi, bitkilerin büyümesi ve gelişmesi için gereklidir. Bitkilerde hücre bölünmesi, iki tür meristem dokusunda meydana gelir: uç (apikal) meristem ve yanal (lateral) meristem.
Uç meristem dokusu, bitkilerin boyuna büyümesini sağlar. Bu doku, kök ve gövdenin uç kısımlarında bulunur ve sürekli bölünebilme yeteneğine sahip hücrelerden oluşur. Bu hücrelerin bölünmesiyle meydana gelen yeni hücreler farklılaşarak çeşitli dokuları, dokular da organları meydana getirir. Bu süreç primer (birincil) büyüme olarak adlandırılır.
Yanal meristem dokusu, bitkilerin enine büyümesini sağlar. Bu doku, kök ve gövdenin yapısında bulunur ve bölünme yeteneğini kaybetmiş parankima hücrelerinin sonradan bölünme yeteneği kazanması ile meydana gelir. Bu süreç sekonder (ikincil) büyüme olarak adlandırılır. Yanal meristem dokusu iki türdür: kambiyum ve mantar kambiyumu (fellogen). Kambiyum, odunsu ve bazı otsu bitkilerin kök ve gövdelerinde iletim demetlerinin oluşmasını sağlar. Her yıl biri ilkbahar diğeri sonbaharda iki defa mitoz geçirir ve yaş halkalarını oluşturur. Mantar kambiyumu ise, bitkilerde koruyucu doku olan mantar dokuyu (peridermisi) oluşturur. Bitki kalınlaştıkça mantar tabakanın en dışındaki hücre sıraları gerilime dayanamaz ve parçalanır. Mantar kambiyumu aktif bir şekilde bölünerek bu tabakayı devamlı yeniler.
Özetle, bitkide DNA replikasyonunun görüldüğü doku, uç meristem ve yanal meristem dokusudur. Bu dokular, bitkilerin boyuna ve enine büyümelerini sağlayarak farklı organlar oluştururlar.
5. Aşağıdaki A ve B bitkilerinin kök enine kesitteki kısımlarını okların işaretlediği bölgeye göre tabloya yerleştiriniz.
Cevap:
6. Bitkilerde fotosentez yapan dokuları şekil üzerinde gösteriniz. Bu yapıların adlarım ve hangi dokuda yer aldığını yazınız.
Cevap:
Bitkilerde fotosentez, klorofil adı verilen yeşil pigmenti taşıyan hücreler tarafından gerçekleştirilir. Klorofil, bitkilerin plastid adı verilen organellerinde bulunur. Plastidler, bitkisel dokuların farklılaşması ve işlevleri ile ilgilidir. Bitkilerde fotosentez yapan dokular şunlardır:
-
Parankima: Bitkinin kök, gövde, yaprak gibi organlarının tümünde bulunan doku çeşididir. Su ve besin depolamada, bitkiye desteklik sağlamada, fotosentezde görevlidir. Parankima, kloroplast adı verilen klorofil içeren plastidleri taşıyan hücrelerden oluşur. Parankima hücreleri genellikle küçük, ince çeperli, bol sitoplazmalı ve büyük çekirdekli olup, hücreler arasında boşluklar bulunur.
-
Palizat parankiması: Yaprakta üst epidermisin altında bulunan doku çeşididir. Fotosentez yapmak için gerekli olan kloroplastları bol miktarda içerir. Palizat parankiması hücreleri uzun, silindirik, sıkı dizilmiş ve ince çeperlidir.
-
Sünger parankiması: Yaprakta alt epidermisin üstünde bulunan doku çeşididir. Fotosentez yapmak için gerekli olan kloroplastları az miktarda içerir. Sünger parankiması hücreleri yuvarlak veya çokgen şekilli, gevşek dizilmiş ve kalın çeperlidir. Hücreler arasında büyük boşluklar (hava boşlukları) vardır
| Yaprak Kesiti |
|:-------------:|
| ![Yaprak Kesiti] |
| Doku Adı | Doku Resmi | Bulunduğu Yer | Görevi |
|:--------:|:----------:|:-------------:|:------:|
| Parankima | ![Parankima] | Kök, gövde, yaprak | Su ve besin depolama, desteklik sağlama, fotosentez |
| Palizat parankiması | ![Palizat parankiması] | Yaprakta üst epidermisin altında | Fotosentez |
| Sünger parankiması | ![Sünger parankiması] | Yaprakta alt epidermisin üstünde | Fotosentez |
