Metin ve grafiklerden yararlanarak soruları cevaplayınız.
Bitkilerin büyümesini ve gelişmesini sağlayan faktörlerden biri de kimyasal faktörlerdir. Bitkilerde hücre, doku ve organlar arasında kimyasal sinyaller vardır ve bunlar metabolizmayı düzenler. Bu sinyallere hormon denir. Oksinler, giberellinler, sitokininler, etilen ve absisik asit en çok bilinen bitkisel hormonlardır. Bitkisel hormonların bazıları üretildikleri dokuda bazıları ise başka dokuya taşınarak etkinlik gösterir. Bazı bitki hormonları gelişmeyi uyarıcı yönde etkiliyken bazıları ise engelleyici yönde etkilidir. Bitki hormonları, genellikle tek başına etki etmezler ve hormonların kendi aralarında etkileşimleri vardır.
Bitkilerde üretilen hormonlardan biri olan oksinlerin başlıca sentezlendiği yerler, uç meristemi ve genç yapraklardır. Gelişmekte olan meyveler ve tohumlar yüksek miktarda oksin içerir. Oksinlerin bitkilerin gelişimini sağlayan pek çok aşamasında rolü vardır. Ancak aşırı miktarda oksin bitkilerde öldürücü etki yapar. Bir diğer bitkisel hormon olan giberellin, bitkinin değişik kısımlarında farklı miktarlarda bulunur ve olgunlaşmamış tohumlarda en yüksek orandadır. Bitkilerin gövde ve yaprak uzamasında etkilidir. Giberellin, hem hücre bölünmesi hem de hücre uzamasını uyararak etki gösterir. Bazı mutant bitkilerde giberellin sentezi yoktur ya da giberelline yanıt oluşturulamamaktadır. Giberellin, embriyonun büyümesini, fıdelerin çıkmasını ve hücre uzamasını artırır.
1. Oksinlerin yüksek konsantrasyonda kök hücreleri üzerinde nasıl bir etkisi vardır?
Cevap:
Oksinler, bitkilerde büyüme ve gelişmeyi düzenleyen hormonlardan biridir. Oksinler, bitki hücrelerinin bölünmesini, uzamasını ve farklılaşmasını etkiler. Oksinlerin kök hücreleri üzerindeki etkisi, oksin konsantrasyonuna bağlı olarak değişiklik gösterir. Düşük konsantrasyonlarda oksinler, kök hücrelerinin bölünmesini ve lateral köklerin oluşumunu uyarır. Ancak yüksek konsantrasyonlarda oksinler, kök hücrelerinin bölünmesini inhibe eder ve kök büyümesini yavaşlatır. Oksinlerin aksine yüksek konsantrasyonlardaki sitokinin sadece kökün ekseni boyunca büyümesini engellemekle kalmayıp,lateral köklerin oluşumunuda engellemektedir.
Oksinlerin kök hücreleri üzerindeki etkisi, oksin sentezinin ve taşınmasının nasıl gerçekleştiği ile de ilgilidir. Oksinler, bitkinin apikal meristeminden sentezlenir ve polar bir şekilde taşınır. Yani, oksinler sadece bir yöne doğru hareket eder. Kökte ise oksin taşınması, yerçekimi tarafından belirlenir. Kök ucu, yerçekimini algılar ve oksinin aşağı doğru akümüle olmasını sağlar. Bu da kök ucundaki büyümeyi yavaşlatır ve kökün aşağı doğru kıvrılmasına neden olur. Bu olaya gravitropizm denir.
2. Yabani otların yok edilmesi için üzerine oksin hormonu püskürtülmesinin sebebi ne olabilir?
Cevap:
Yabani otların yok edilmesi için üzerine oksin hormonu püskürtülmesinin sebebi, oksin hormonunun yüksek konsantrasyonda kök hücreleri üzerinde inhibe edici bir etkiye sahip olmasıdır. Oksin hormonu, bitkilerde büyüme ve gelişmeyi düzenleyen bir hormondur. Düşük konsantrasyonda oksin, kök hücrelerinin bölünmesini ve lateral köklerin oluşumunu uyarır. Ancak yüksek konsantrasyonda oksin, kök hücrelerinin bölünmesini durdurur ve kök büyümesini yavaşlatır. Bu şekilde, yabani otların toprakla olan bağlantısı zayıflar ve ölürler.
Oksin hormonu, bitki hücrelerinin bölünmesini, uzamasını ve farklılaşmasını etkileyen bir hormondur.
3. Aşağıdaki şekil, oksin hormonunun bir bitki sürgününün büyümesi üzerindeki etkisini göstermektedir. Şekli inceleyerek oksinin ışığa bağlı bitki büyümesindeki ve yönelimindeki etkisini açıklayınız.
Cevap: Oksin hormonu, bitki sürgününde ışık almayan tarafta daha fazla sentezlenmiştir. Böylece oksinin büyümeyi sağlayıcı özelliğiyle bitkinin karanlıkta kalan tarafı ışık alan tarafına göre daha fazla büyür ve bitkide sürgün ucundaki bu asimetrik büyüme, bitki sürgün ucunun ışık alan tarafa doğru yönelmesine neden olur.
