8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük MEB Yayınları Sayfa 161 Ders Kitabı Cevapları
Lozan Barış Antlaşması’nın Boğazlarla ilgili bazı hükümleri ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin bazı hükümleri aşağıda verilmiştir. Hükümlerden hareketle soruları cevaplayınız.
1. Hangi karar ile Türkiye’nin egemenlik haklarını zedeleyen bir durum ortadan kaldırılmıştır?
Cevap:
Türkiye’nin egemenlik haklarını zedeleyen bir durum, Lozan Barış Antlaşması’nın 25. maddesi ile ortaya çıkmıştır. Bu maddeye göre, Boğazların yönetimi, başkanı Türk olan Uluslararası Boğazlar Komisyonu’na verilmiştir. Bu komisyon, Milletler Cemiyeti adına görev yapmakta ve gemi geçişlerini kontrol etmekteydi. Bu durum, Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini sınırlamakta ve yabancı devletlerin etkisine açık hale getirmekteydi. Bu durum, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 2. maddesi ile ortadan kaldırılmıştır. Bu maddeye göre, Türkiye, Boğazlar üzerinde tam ve mutlak egemenliğe sahiptir. Bu sayede, Türkiye, Boğazların yönetimini tek başına üstlenmiş ve yabancı devletlerin müdahalesinden kurtulmuştur.
2. Hangi karar ile Türkiye’nin güvenliğini tehdit eden bir durum ortadan kaldırılmıştır?
Cevap:
Türkiye’nin güvenliğini tehdit eden bir durum, Lozan Barış Antlaşması’nın 23. maddesi ile ortaya çıkmıştır. Bu maddeye göre, Boğazlar bölgesi, askerden arındırılmış bir bölge olarak kabul edilmiştir. Bu bölgeye Türk askerlerinin girişi yasaklanmıştır. Bu durum, Türkiye’nin savunmasını zayıflatmakta ve Boğazlar’ın güvenliğini Milletler Cemiyeti’nin güvencesine bırakmaktaydı. Ancak zamanla Milletler Cemiyeti’nin güvencesinin pek etkili olmadığı görülmeye başlanmıştır. Bu durum, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 19. maddesi ile ortadan kaldırılmıştır. Bu maddeye göre, Türkiye, kendi güvenliği veya barışın korunması için gerekli gördüğü takdirde, Boğazlar’da her türlü askeri tedbiri alabilir. Bu sayede, Türkiye, Boğazlar’ın savunmasını kendi eline almış ve askeri olarak tehditlere karşı hazırlıklı olmuştur.
8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük MEB Yayınları Sayfa 162 Ders Kitabı Cevapları
Türkiye’nin Milletler Cemiyetine Katılması
Türkiye’nin Milletler Cemiyetine üye olması, Türk dış politikasının hangi ilkesiyle ilgilidir?
Cevap:
Türkiye’nin 1932 yılında Milletler Cemiyetine üye olması, Türk dış politikasının barışçı ve çok yönlü ilkesiyle ilgilidir. Türkiye, I. Dünya Savaşı’ndan sonra Lozan Antlaşması ile bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü korumuş, ancak Milletler Cemiyeti’ne üye olamamıştır. Bu durum, Türkiye’nin uluslararası alanda yalnızlaşmasına ve güvenlik sorunları yaşamasına neden olmuştur. Atatürk, Türkiye’nin barışçı bir devlet olarak dünya milletleriyle iş birliği yapmasını ve uluslararası hukuka saygılı olmasını istemiştir. Bu amaçla, Türkiye’nin Milletler Cemiyetine üye olması için girişimlerde bulunmuştur. 1932 yılında, Milletler Cemiyeti Konseyi’nde yapılan oylamada, Türkiye’nin üyeliği oy birliğiyle kabul edilmiştir. Bu olay, Türkiye’nin uluslararası toplumda saygın bir konuma gelmesini ve çok yönlü dış politika izlemesini sağlamıştır. Türkiye, Milletler Cemiyetine üye olduktan sonra, Balkan Antantı, Sadabat Paktı gibi bölgesel iş birliği anlaşmalarına katılmış ve Avrupa ile ilişkilerini geliştirmiştir. Ayrıca, Milletler Cemiyeti’nin faaliyetlerine aktif olarak katılmış ve barışın korunması için çaba göstermiştir.
8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük MEB Yayınları Sayfa 163 Ders Kitabı Cevapları
Görsel 6.9’daki haritadan da anlaşılacağı gibi Bulgaristan, Balkan Antantı’na katılmamıştır. Bulgaristan’ın Antant’a katılmamasında XX. yüzyılın başlarında Yunanistan ile yaşadığı sorun etkili olmuştur. Bu sorun ne olabilir?
Cevap: Yunanistan ve Bulgaristan arasında olan savaş.
