Musul, I. Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye ile İngiltere arasında bir anlaşmazlık konusu olmuştur. Türkiye, Musul’un tarihi, kültürel ve etnik bağları nedeniyle kendisine ait olduğunu savunurken, İngiltere ise Musul’u Irak’ın bir parçası olarak görmüştür. Lozan Barış Konferansı’nda Musul meselesi çözüme kavuşturulamamış, Türkiye ile İngiltere arasında dokuz ay sürecek bir müzakere süreci başlamıştır.
Türkiye, bu süreçte Musul’da halk oylaması yapılmasını önermiştir. Türkiye’nin bu önerisinin arkasında şu sebepler yatmaktadır:
-
Türkiye, Musul bölgesindeki nüfusun çoğunluğunu Müslümanlar (Türk, Kürt, Arap) oluşturduğunu ve bu nüfusun Türkiye’ye bağlılık duyduğunu iddia etmiştir.
-
Türkiye, Musul’un Misak-ı Millî sınırları içinde yer aldığını ve bu sınırların halkın iradesine dayandığını belirtmiştir.
-
Türkiye, Milletler Cemiyeti Paktı’nın 22. maddesine göre, mandater (koruyucu) devletlerin mandaya (himaye) tabi bölgelerde halk oylaması yapmalarını sağlayacak önlemleri almakla yükümlü olduklarını hatırlatmıştır.
İngiltere ise, Türkiye’nin bu önerisini reddetmiştir. İngiltere’nin bu öneriyi reddetmesinin arkasında şu sebepler yatmaktadır:
-
İngiltere, Musul bölgesinin petrol kaynakları açısından zengin olduğunu ve bu kaynakların kendisine büyük ekonomik ve stratejik avantajlar sağladığını bilmektedir.
-
İngiltere, Musul’un Irak’ın bir parçası olduğunu ve Irak’ın da kendisine bağlı bir mandater devlet olduğunu ileri sürmüştür.
-
İngiltere, Musul bölgesindeki nüfusun çoğunluğunun Kürtlerden oluştuğunu ve Kürtlerin de Türkiye’den ayrılmak istediğini iddia etmiştir.
Bu sebeplerle, İngiltere Musul’da halk oylaması yapılmasına karşı çıkmış ve bölgeyi kendi kontrolünde tutmak için her türlü diplomatik ve askerî baskıyı uygulamıştır.
