Boğazlardan savaş, ticaret ve yolcu gemileri, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin belirlediği kurallar dâhilinde geçmektedir. Bu sözleşme, Türkiye’ye Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı vermiş ve barış zamanı sivil gemilerin özgürce geçişini garantilemiştir. Sözleşmenin şartlarına göre, Boğazlardan geçen gemilerin durumuna göre farklı kurallar uygulanmaktadır. Bu kuralları şöyle özetleyebiliriz:
-
Ticaret ve yolcu gemileri: Barış zamanında, bayrak ve yük ne olursa olsun, hiçbir işlem (formalite) - sağlık denetimi hariç - olmaksızın Boğazlardan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) tam özgürlüğünden yararlanabilirler. Savaş zamanında ise, tarafsız ülkelere ait ticaret ve yolcu gemileri de aynı şekilde geçiş yapabilirler. Ancak savaşan ülkelere ait ticaret ve yolcu gemileri, Türkiye’nin izniyle ve belirlediği şartlara uyarak geçiş yapabilirler.
-
Savaş gemileri: Barış zamanında, Karadeniz’e kıyısı olan ülkelere ait savaş gemileri, Türkiye’ye bildirimde bulunarak Boğazlardan geçebilirler. Ancak Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişleri sınırlıdır. Bu ülkelerin savaş gemileri, tonaj, sayı ve kalış süresi bakımından belli kısıtlamalara tabidirler. Ayrıca bu ülkelerin uçak gemisi, mayın dökücü ve mayın tarama gemisi gibi bazı savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi yasaktır. Savaş zamanında ise, Karadeniz’e kıyısı olan tarafsız ülkelerin savaş gemileri barış zamanındaki kurallara göre geçiş yapabilirler. Ancak Karadeniz’e kıyısı olan savaşan ülkelerin savaş gemileri Boğazlardan geçemezler. Karadeniz’e kıyısı olmayan tarafsız ülkelerin savaş gemileri ise Türkiye’nin izniyle ve belli şartlara uyarak Boğazlardan geçebilirler. Karadeniz’e kıyısı olmayan savaşan ülkelerin savaş gemilerinin ise Boğazlardan geçmesi tamamen yasaktır.
