Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923 tarihinde İsviçre’nin Lozan şehrinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileriyle Britanya İmparatorluğu, Fransız Cumhuriyeti, İtalya Krallığı, Japon İmparatorluğu, Yunanistan Krallığı, Romanya Krallığı ve Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı (Yugoslavya) temsilcileri tarafından imzalanmış bir barış antlaşmasıdır
Lozan Antlaşması’nın eki olan Boğazlar Sözleşmesi ise boğazların yönetimi ile ilgili kararları içermektedir. Bu sözleşmeye göre boğazların yönetimi şöyle karara bağlanmıştır:
-
Boğazların idaresi, başkanlığını bir Türk’ün yapacağı uluslararası bir komisyona bırakılmıştır. Bu komisyon, boğazlardan geçen gemilerin kayıtlarını tutmak, güvenlik önlemleri almak ve Milletler Cemiyeti’ne rapor vermekle görevli olmuştur.
-
Boğazların her iki yakasında 20’şer km askerden arındırılmış bölge oluşturulmuştur. Bu bölgelere Türkiye olağanüstü durumlarda asker sokabilecektir.
-
Ticaret gemileri ve uçakları barış zamanında boğazlardan geçiş serbestisine sahip olmuştur. Askeri gemiler ise sadece Karadeniz’e kıyısı olan devletlerin gemileri boğazlardan geçebilecektir.
-
Boğazların güvenliği Milletler Cemiyeti’nin garantisi altına alınmıştır. Ayrıca İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya gibi büyük devletler de Türkiye’ye boğazların savunmasında yardım etme sözü vermiştir.
Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin egemenlik haklarını sınırlandıran bir sözleşme olarak eleştirilmiştir. Bu nedenle Türkiye, 1936 yılında Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni imzalayarak boğazların tam kontrolünü eline almıştır.
