Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ve bağımsızlığını uluslararası alanda tescil eden bir belgedir. Bu antlaşma ile Türkiye, Sevr Antlaşması’nda kendisine dayatılan ağır şartları reddetmiş, Misak-ı Milli sınırları içinde egemen ve üniter bir devlet olarak tanınmıştır. Ancak bu antlaşma ile her sorun çözülmüş değildir. Bazı konular ya ertelenmiş ya da istenilen şekilde sonuçlanmamıştır. Bu sorunlardan bazıları şunlardır:
-
Musul Sorunu: Türkiye, nüfus çoğunluğu nedeniyle Musul’un kendisine ait olduğunu savunmuştur. Ancak İngiltere, Musul’un Irak’a bırakılmasını istemiştir. Taraflar arasında anlaşma sağlanamayınca, konu Milletler Cemiyeti’ne bırakılmıştır. Milletler Cemiyeti, 1925 yılında Musul’un Irak’a verilmesine karar vermiştir. Türkiye bu karara itiraz etmiş ancak sonuç değişmemiştir. 1926 yılında Ankara Antlaşması ile Türkiye, Musul’un Irak’a ait olduğunu kabul etmiştir.
-
Kapitülasyonlar: Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar kaldırılmıştır. Ancak bu kararın geçerli olması için antlaşmayı imzalayan devletlerin parlamentolarının onaylaması gerekmektedir. Bu süreç uzun sürmüştür. Bazı devletler kapitülasyonların kaldırılmasını kabul etmemiş veya şartlar öne sürmüştür. Örneğin ABD, kapitülasyonların kaldırılmasını ancak Türkiye’nin borçlarını ödemesi halinde onaylamıştır.
-
Dış Borçlar: Lozan Antlaşması ile Osmanlı Devleti’nin borçları yeni kurulan devletler arasında paylaştırılmıştır. Türkiye’nin ödemesi gereken borç miktarı 1 milyar 300 milyon altın lira olarak belirlenmiştir. Ancak bu borcun nasıl ve ne zaman ödeneceği konusunda anlaşma sağlanamamıştır. Bu nedenle borçların yeniden yapılandırılması için 1929 yılında Fransa ile bir antlaşma imzalanmıştır.
-
Boğazlar Sorunu: Lozan Antlaşması ile boğazların askersizleştirilmesi ve uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi kararlaştırılmıştır. Bu karar Türkiye’nin boğazlardaki egemenliğini zayıflatmıştır. Türkiye, boğazların güvenliği için asker bulundurma hakkını talep etmiştir. Ancak bu talep kabul edilmemiştir.
Bu sorunların bazıları daha sonra yapılan antlaşmalar veya gelişmeler ile çözülmüştür. Örneğin boğazlar sorunu, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye lehine çözülmüştür. Ancak bazı sorunlar ise günümüzde de devam etmektedir. Örneğin Musul sorunu, Irak’ın içinde bulunduğu siyasi ve toplumsal kriz nedeniyle Türkiye’nin gündeminde kalmaktadır.
