11. Sınıf Tutku Yayıncılık Fizik Ders Kitabı 1. Ünite 2. Bölüm Değerlendirme Sayfa 58, 59, 60 Cevapları
1. Ünite 2. Bölüm Değerlendirme Cevapları
A. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimeleri kullanarak tamamlayınız.
1. bağıl hareket 2. gözlenen, gözlemci 3. bağıl hız 4. bileşik hız 5. göreli 6. referans noktası
B. B. Aşağıdaki cümlelerin başına doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1. D 2. Y 3. D 4. Y 5. D 6. D
C. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1. Dünya Güneş’in etrafında döndüğü hâlde, neden Güneş’in Dünya etrafında döndüğünü algılarız?
Bu durum Dünya’nın ve Güneş’in hareketlerinin gözlemlenmesiyle ilgilidir. Dünya Güneş’in etrafında dönerken, biz Dünya üzerinde yaşıyoruz ve gökyüzüne baktığımızda hareket eden gök cisimlerini görüyoruz. Bu da bize Güneş’in Dünya etrafında döndüğü algısını veriyor. Ama aslında batan ve doğan Güneş değildir. Güneş sabittir, Dünya etrafında dönmez. Dünya kendi ekseni etrafında dönerken, Güneş’in doğuşunu ve batışını görürüz. Bu da bize Güneş’in hareket ettiği izlenimini verir.
Güneş’in Dünya etrafında döndüğünü algılamamızın bir başka nedeni de, Güneş’in çok büyük bir kütleçekime sahip olmasıdır. Güneş’in kütlesi doğrultusunda uzay-zamanı bükmesi ve bir yörünge oluşturmasıdır. Bu yörünge de gaz ve toz halinde maddeler kapılmıştı. Bu maddeler daha sonrasında birleşip gezegenleri oluşturdular. Bu yüzden gezegenler Güneş’in etrafında dönerken, Güneş de onları çeker ve yörüngelerini sabit tutar. Bu çekim kuvveti çok büyük olduğu için, biz Dünya’da bunu hissedemeyiz. Sadece Güneş’in hareketli olduğunu düşünürüz.
2. Bağıl ve bileşik harekete, günlük olaylardan örnekler veriniz.
Bağıl hareket, bir cismin hareketinin farklı gözlem çerçevelerine göre değerlendirilmesidir. Bağıl hız ise, bir cismin başka bir cisme göre hızıdır. Örneğin, bir trenin içindeki bir yolcu, trene göre sabit duruyorsa, trene göre hızı sıfırdır. Ama yerden bakan bir gözlemci, yolcunun trene göre hızı kadar hareket ettiğini görür. Bu durumda yolcunun yere göre bağıl hızı, trene göre hızı ile trenin yere göre hızının toplamına eşittir.
Bağıl ve bileşik harekete günlük olaylardan örnekler vermek gerekirse:
-
Bir arabanın içindeki bir kişi, arabanın içindeki başka bir kişiye doğru yürüdüğünde, arabadan bakan bir gözlemciye göre bağıl hareket eder. Ama yerden bakan bir gözlemciye göre bileşik hareket eder. Çünkü kişinin yere göre bağıl hızı, arabanın yere göre hızı ile kişinin araba içindeki hızının toplamına eşittir.
-
Bir nehirde akıntıyla aynı yönde giden bir sandal, nehire bakan bir gözlemciye göre bağıl hareket eder. Ama kıyıdan bakan bir gözlemciye göre bileşik hareket eder. Çünkü sandalın kıyıya göre bağıl hızı, nehrin kıyıya göre hızı ile sandalın nehire göre hızının toplamına eşittir.
-
Bir uçak rüzgarla aynı yönde uçtuğunda, rüzgara bakan bir gözlemciye göre bağıl hareket eder. Ama yerden bakan bir gözlemciye göre bileşik hareket eder. Çünkü uçağın yere göre bağıl hızı, rüzgarın yere göre hızı ile uçağın rüzgara göre hızının toplamına eşittir.
3. Bir cismin hareketi diğer tüm hareketliler için aynı şekilde tanımlanabilir mi? Neden?
Hayır, bir cismin hareketi diğer tüm hareketliler için aynı şekilde tanımlanamaz. Çünkü hareket göreli bir kavramdır. Bir cismin hareketi, onu gözleyen başka bir cismin hareketine bağlı olarak değişir. Bu yüzden hareketi tanımlamak için bir referans sistemi seçmek gerekir.
Örneğin, bir trenin içindeki bir yolcu, trene göre sabit duruyorsa, trene göre hareket etmiyordur. Ama yerden bakan bir gözlemci, yolcunun trene göre hızı kadar hareket ettiğini görür. Bu durumda yolcunun yere göre bağıl hızı, trene göre hızı ile trenin yere göre hızının toplamına eşittir. Yani yolcunun hareketi, trene göre ve yere göre farklı şekilde tanımlanır.
Başka bir örnek vermek gerekirse, Dünya Güneş’in etrafında dönerken, biz Dünya üzerinde yaşıyoruz ve gökyüzüne baktığımızda hareket eden gök cisimlerini görüyoruz. Bu da bize Güneş’in Dünya etrafında döndüğü algısını veriyor. Ama aslında batan ve doğan Güneş değildir. Güneş sabittir, Dünya etrafında dönmez. Dünya kendi ekseni etrafında dönerken, Güneş’in doğuşunu ve batışını görürüz. Bu da bize Güneş’in hareket ettiği izlenimini verir. Yani Güneş’in hareketi, Dünya’ya göre ve Güneş’e göre farklı şekilde tanımlanır.
4. Bir nehirde karşıya geçmek isteyen motorlu teknenin
a) Karşıya geçme süresinin,
b) Yere göre hızının,
c) Sürüklenme miktarının nelere bağlı olduğunu açıklayınız.
Cevap:
Bir nehirde karşıya geçmek isteyen motorlu teknenin
a) Karşıya geçme süresinin, nehirdeki akıntının hızına ve yönüne, teknenin nehire göre hızına ve yönüne, nehrin genişliğine bağlı olduğunu açıklayabilirim. Akıntıyla aynı yönde giden bir tekne daha kısa sürede karşıya geçerken, akıntıya dik giden bir tekne daha uzun sürede karşıya geçer. Ayrıca teknenin nehire göre hızı ne kadar büyükse, karşıya geçme süresi o kadar kısadır. Nehrin genişliği de karşıya geçme süresini etkiler. Geniş bir nehirde karşıya geçmek daha uzun sürer.
b) Yere göre hızının, nehirdeki akıntının hızına ve yönüne, teknenin nehire göre hızına ve yönüne bağlı olduğunu açıklayabilirim. Yere göre hız, bir cismin başka bir cisme göre hızına bağıl hız denir. Bir nehirde akıntıyla aynı yönde giden bir tekne, kıyıdan bakan bir gözlemciye göre daha hızlı görünür. Çünkü teknenin yere göre hızı, nehrin yere göre hızı ile teknenin nehire göre hızının toplamına eşittir. Akıntıya dik giden bir tekne ise, yere göre hızının büyüklüğü teknenin nehire göre hızına eşittir.
c) Sürüklenme miktarının, nehirdeki akıntının hızına ve yönüne, teknenin nehire göre hızına ve yönüne bağlı olduğunu açıklayabilirim. Sürüklenme miktarı, teknenin karşı kıyıda beklenen noktadan farklı bir noktaya varmasıdır. Akıntının olduğu bir nehirde, tekne karşı kıyıya doğru hareket ederken, akıntının da etkisiyle sürüklenir. Akıntının yönü ve büyüklüğü sürüklenme miktarını etkiler. Akıntının yönü ile teknenin hareket yönü arasındaki açı ne kadar büyükse, sürüklenme miktarı o kadar fazla olur. Akıntının büyüklüğü arttıkça da sürüklenme miktarı artar.
5. Açık havada yapılan spor müsabakalarında, rüzgâr sonuçları etkileyebilir mi? Nasıl?
Evet, rüzgâr açık havada yapılan spor müsabakalarında sonuçları etkileyebilir. Örneğin, rüzgârın yönü ve şiddeti atletizm, yelken, sörf, golf gibi sporlarda performansı ve skoru belirleyebilir. Rüzgârın etkisi sporcuların yüzey alanına ve koşu yönüne bağlıdır. Eğer iki kişi yaklaşık olarak aynı hızda koşuyorsa ve rüzgar onlara doğru, yani koşu yönlerine zıt yönde ise, yüzey alanı daha fazla olan kişi bu rüzgardan daha fazla etkilenecektir. Rüzgâr ayrıca topun hızını ve yönünü değiştirebilir. Bu da futbol, tenis, voleybol gibi sporlarda sonucu etkileyebilir. Rüzgâr enerjisi ise çevreye zarar vermeden elektrik üretmek için kullanılabilir.
Ç. Aşağıdaki problemleri çözünüz.
1. Her iki araç da diğerinin 12 m/s hızla kendisinden uzaklaştığını görür.
2. 2V, batı 3. 20 √2 m/s 4. 6/5
5. 5 m/s 6. a) 8 s b) 24. basamak 7. 12 s
8. a) tc > tA = tB b) A-C arasında 2d A-B arasında 6d B-C arasında 8d
D. Aşağıdaki test sorularını çözünüz.
1. B 2. C
