Osmanlı Devleti’nde 19 ve 20. yüzyıllarda görülen demokratikleşme hareketleri, Avrupa’da ortaya çıkan Fransız İhtilali’nin sonucudur. Fransız İhtilali, 1789-1799 yılları arasında Fransa’da meydana gelen ve mutlak monarşiye, soyluluk ve kilise ayrıcalıklarına karşı halkın başlattığı bir devrimdir. Bu devrim, Avrupa’da ve dünyada siyasi, sosyal ve kültürel bir değişim sürecini başlatmıştır. Fransız İhtilali’nin temel sloganı “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” olmuştur.
Fransız İhtilali’nin etkisi Osmanlı Devleti’ne de yansımıştır. Osmanlı Devleti, 19 ve 20. yüzyıllarda siyasi, ekonomik, askeri ve toplumsal açıdan zayıflamış ve çöküş sürecine girmiştir. Bu durum, Osmanlı halkını ve aydınlarını derinden etkilemiş, hürriyet, adalet, eşitlik ve bağımsızlık gibi fikirlerin yayılmasına zemin hazırlamıştır. Osmanlı Devleti’nde demokratikleşme hareketleri belirli bir tarihsel ilerleme şeklinde ortaya çıkmıştır. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı, Osmanlı tarihinde demokratikleşme adımları içinde önemli bir yere sahiptir. Tanzimat Fermanı ile Osmanlı Devleti’nde yönetimde reform yapılması, halkın haklarının korunması, adaletin sağlanması ve eşitliğin tesis edilmesi amaçlanmıştır.
Tanzimat Fermanı’nın ardından Osmanlı Devleti’nde demokratikleşme hareketleri devam etmiştir. 1856 yılında Islahat Fermanı ilan edilmiştir. Islahat Fermanı ile Tanzimat Fermanı’nın devamı niteliğinde reformlar yapılmıştır. Özellikle azınlıkların haklarına yönelik düzenlemeler getirilmiştir. 1876 yılında ise I. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Meşrutiyet, padişahın yetkilerinin sınırlanması ve meclisin kurulması anlamına gelir. I. Meşrutiyet ile Osmanlı Devleti’nde ilk anayasa olan Kanun-i Esasi kabul edilmiştir. Kanun-i Esasi ile Osmanlı Devleti’nde ilk parlamento olan Meclis-i Mebusan açılmıştır. Ancak I. Meşrutiyet kısa süre sonra 93 Harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus Savaşı nedeniyle askıya alınmıştır.
Osmanlı Devleti’nde demokratikleşme hareketleri 20. yüzyılın başında da devam etmiştir. 1908 yılında II. Abdülhamid’e karşı Jön Türkler olarak bilinen aydın ve subaylardan oluşan bir grup tarafından II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. II. Meşrutiyet ile Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe konmuş ve Meclis-i Mebusan yeniden açılmıştır. II. Meşrutiyet döneminde siyasi partiler kurulmuş, basın özgürleşmiş, seçimler yapılmıştır. Ancak II. Meşrutiyet dönemi de Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele gibi olaylarla son bulmuştur.
Osmanlı Devleti’nde 19 ve 20. yüzyıllarda görülen demokratikleşme hareketleri, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna zemin hazırlamıştır. Cumhuriyet yönetimi ile birlikte Türkiye’de demokratikleşme süreci daha da ilerlemiş ve günümüzde de devam etmektedir.
