-
Osmanlı Devleti, 17. yüzyıldan itibaren duraklama ve gerileme dönemine girmiş, maliye, ordu ve eğitim gibi alanlarda Avrupa devletlerinin gerisinde kalmıştır.
-
Osmanlı Devleti, 18. ve 19. yüzyıllarda Avrupa devletleriyle yaptığı savaşlarda büyük toprak kayıpları yaşamış, iç isyanlarla karşı karşıya kalmış, ekonomik ve siyasi bunalımlar yaşamıştır.
-
Osmanlı Devleti, 1789’da Fransa’da başlayan Fransız İhtilali’nin etkisiyle Avrupa’da yayılan milliyetçilik, liberalizm, demokrasi gibi fikir akımlarından etkilenmiş, bu akımlar Balkanlar’da ve Ortadoğu’da yaşayan halkları da etkilemiştir.
-
Osmanlı Devleti, bu sorunlar karşısında kendini kurtarmak ve yeniden güçlü bir devlet haline gelmek için çeşitli reformlar yapmaya çalışmış, ancak bu reformlar yeterli olmamıştır.
-
Osmanlı Devleti’nde bu dönemde ortaya çıkan düşünce akımları, demokratikleşme ve modernleşme temayülünün bir sonucudur. Bu akımların ortak amacı Osmanlı Devleti’ni yeniden güçlü bir devlet haline getirmek ve kaybedilen toprakların geri alınmasını sağlamaktır.
Osmanlı Devleti’nde görülen düşünce akımları şunlardır:
-
Osmanlıcılık: Dil, din ve ırk gözetmeksizin Osmanlı Devleti’nin çatısı altında olan herkesin bir arada yaşayabileceklerini savunan fikir akımıdır. Bu akımın temsilcileri II. Mahmut döneminde yapılan reformları desteklemiş ve başta Tanzimat Fermanı olmak üzere tüm yenileşme hareketlerinin öncüleri arasında yer almıştır.
-
İslamcılık: Tüm İslam ülkelerinin tek bir devletin çatısı altında birleşmesini savunan fikir akımıdır. Bu akımın temsilcileri II. Abdülhamit döneminde etkili olmuştur. Bu akımın öncüleri arasında Mehmet Akif Ersoy, Said Halim Paşa ve Said Nursi sayılabilir.
-
Türkçülük: Türk milletinin bağımsızlığı ve çağdaşlığı için mücadele etmeyi savunan fikir akımıdır. Bu akımın temsilcileri imparatorluk fikrinden vazgeçmiş ve ulus-devlet anlayışına uygun yeni bir yönetim anlayışı belirlemişlerdir. Bu akımın öncüleri arasında Ziya Gökalp, Yusuf Akçura ve Nihal Atsız sayılabilir.
-
Batıcılık: Osmanlı Devleti’nin başta sanayi ve eğitim olmak üzere her alanda Avrupa devletlerini örnek almasını savunan fikir akımıdır. Bu akımın temsilcileri Servet-i Fünun akımının öncüsü sayılan Tevfik Fikret ve Beşir Fuat’tır. Bu akımın diğer temsilcileri arasında Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi ve Şinasi sayılabilir .
