“Osmanlıcılık” düşüncesinin amacı, Osmanlı İmparatorluğu içindeki bütün ulusları ve unsurları Osmanlılık ruhu içinde birleştirmek ve devletin bütünlüğünü korumaktır. Bu düşünce, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin karşılaştığı milliyetçilik hareketleri ve Avrupa devletlerinin baskısı karşısında ortaya çıkmıştır.
Osmanlıcılık düşüncesinin temel ilkeleri şunlardır:
-
Din, mezhep ve etnik farkları gözetmeksizin adalet, hürriyet ve eşitlik ortamında beraber yaşamak.
-
Osmanlı Devleti’ne bağlılık ve sadakat duymak.
-
Osmanlı Devleti’nin siyasi, askeri, idari ve kültürel reformlarını desteklemek.
-
Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğünü savunmak.
Osmanlıcılık düşüncesinin en önemli temsilcileri arasında Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi, Ahmet Mithat Efendi gibi aydınlar sayılabilir. Bu aydınlar, Osmanlıcılık fikrini şiirlerinde, oyunlarında, romanlarında, gazetelerinde ve dergilerinde yaymaya çalışmışlardır.
Osmanlıcılık düşüncesinin en önemli uygulamaları arasında Tanzimat Fermanı (1839), Islahat Fermanı (1856), Kanun-i Esasi (1876) gibi reformlar sayılabilir. Bu reformlar, Osmanlı Devleti’nde modernleşme ve yenileşme çabalarının bir parçası olarak yapılmıştır.
Osmanlıcılık düşüncesinin sonuçları ise pek başarılı olmamıştır. Çünkü bu düşünce, azınlıklar tarafından yeterince benimsenmemiş, ayrılıkçı hareketler devam etmiş, büyük güçler Osmanlı Devleti’ni paylaşma planları yapmıştır. Bu nedenle Osmanlıcılık fikri yerini Türkçülük fikrine bırakmıştır.
