Sanayi İnkılabı, 18. yüzyılın sonlarında İngiltere’de başlayan ve daha sonra Avrupa ve dünyaya yayılan bir süreçtir. Bu süreçte, üretimde makineleşme, fabrikalaşma, ulaşım ve iletişimde gelişme, sermaye birikimi, ticaretin genişlemesi gibi önemli değişimler yaşanmıştır.
Sanayi İnkılabının Osmanlı Devleti’ne etkisi ise olumsuz olmuştur. Çünkü Osmanlı Devleti, sanayileşen Avrupa devletleriyle rekabet edememiş, ekonomik ve siyasi açıdan gerilemiş ve toprak kaybetmiştir. Sanayi İnkılabının Osmanlı Devleti’ne etkilerini şöyle sıralayabiliriz:
-
Osmanlı Devleti’nin el emeğine dayalı geleneksel üretim yapısı, Avrupa’nın ucuz ve seri üretim yapan fabrikalarına karşı kalmıştır. Bu nedenle Osmanlı piyasası Avrupa mallarıyla doldurulmuştur.
-
Osmanlı Devleti’nin verdiği kapitülasyonlar, Avrupa devletlerine Osmanlı topraklarında ticaret yapma imtiyazları sağlamıştır. Bu da yerli üreticilerin rekabet gücünü azaltmıştır.
-
Osmanlı Devleti’nin imzaladığı antlaşmalar, gümrük vergilerini düşürmüş ve dış ticaret dengesini bozmuştur. Örneğin, 1838 yılında imzalanan Balta Limanı Antlaşması ile Osmanlı Devleti İngiltere’nin açık pazarı haline gelmiştir.
-
Osmanlı Devleti’nin ihracat kalemleri genellikle tarım ürünleri ve hammadde olmuştur. Bu da Osmanlı Devleti’nin sanayileşmesini engellemiş ve yarı sömürge durumuna düşmesine yol açmıştır.
-
Osmanlı Devleti’nin ithalat kalemleri ise genellikle işlenmiş sanayi ürünleri olmuştur. Bu da Osmanlı Devleti’nin döviz rezervlerinin azalmasına ve borçlanmasına neden olmuştur.
-
Osmanlı Devleti’nin borçlanması, alacaklı devletlerin siyasi baskısını arttırmış ve Osmanlı gelirlerinin bir kısmının Duyun-u Umumiye İdaresi tarafından yönetilmesine sebep olmuştur.
-
Sanayileşen Avrupa devletleri, ham madde ve pazar arayışına girmiş ve sömürgecilik faaliyetlerini arttırmışlardır. Bu da Osmanlı topraklarının işgal edilmesine ve parçalanmasına yol açmıştır.
