KENDİMİZİ DEĞERLENDİRELİM - 5.4
Küresel ısınmaya karşı alınacak tedbirlere yönelik bir proje geliştirelim. Projemizi poster, broşür veya elektronik sunu ile tanıtalım. Not: Proje, kitap sonunda yer alan proje değerlendirme ölçeği ile değerlendirilebilir.
Enerji dostu ampuller kullanılmalı.
Televizyonlar bekleme konumunda bırakılmamalı.
Doğru ışıklandırma kullanılmalı.
Klima yerine vantilatör kullanılmalı.
Evler ısı kaybına karşı yalıtılmalı.
Eşyalar, radyatörleri kapatmayacak şekilde yerleştirilmeli.
1. İletim, ışıma ve konveksiyon yoluyla ısı yayılmasına günlük yaşamdan örnekler veriniz.
Isı yayılmasına günlük yaşamdan örnekler şunlardır:
İletim yoluyla ısı yayılması: Bir çaydanlığın sapının ısınması, bir demir çubuğun bir ucunun ateşe tutulması, bir tencerenin tabanının ocağın üzerinde ısınması iletim yoluyla ısı yayılmasının örnekleridir. İletim yoluyla ısı yayılması, katı maddelerde daha çok görülür. Isıyı iyi ileten maddelere ısı iletkeni, ısıyı iyi iletmeyen maddelere ise ısı yalıtkanı denir.
Işıma yoluyla ısı yayılması: Güneşin Dünya’ya ışık ve ısı vermesi, bir ampulün etrafını aydınlatması ve ısıtması, bir ateşin çevresine sıcaklık vermesi ışıma yoluyla ısı yayılmasının örnekleridir. Işıma yoluyla ısı yayılması, elektromanyetik dalgalarla gerçekleşir ve ortamda madde olmasına gerek yoktur.
Konveksiyon yoluyla ısı yayılması: Kalorifer peteklerinin odadaki havayı ısıtması, içine gıda boyası damlatılıp ısıtılan su dolu bir kaptaki suyun hareketi, sıcak hava balonlarının çalışması konveksiyon yoluyla ısı yayılmasının örnekleridir. Konveksiyon yoluyla ısının yayılması, akışkanlarda (sıvı ve gazlarda) görülür. Sıcaklığı artan akışkanın öz kütlesi azalır ve yükselirken, sıcaklığı azalan akışkanın öz kütlesi artar ve alçalır.
2. Yalıtımlı bir kap yapmak için nelere dikkat edilmelidir? Örnek, yalıtımlı bir kap tasarlayınız.
Cevap :
Yalıtımlı bir kap yapmak için şu noktalara dikkat edilmelidir:
Yalıtımlı kap, ısıyı içeride tutacak ve dışarıya kaçmasını engelleyecek malzemelerden yapılmalıdır. Örneğin, alüminyum folyo, yün, mantar, strafor gibi malzemeler ısı yalıtımında kullanılabilir.
Yalıtımlı kap, içindeki yiyeceğin sıcaklığına uygun büyüklükte olmalıdır. Kap çok büyükse, içindeki boşluklar ısı kaybına neden olabilir. Kap çok küçükse, yiyeceklerin sıkışması ve buharlaşması ısı kaybına neden olabilir.
Yalıtımlı kap, hava geçirmeyen ve sızdırmaz bir kapağa sahip olmalıdır. Hava geçirgenliği ve sızdırma, ısı kaybının en önemli sebeplerindendir. Kapak, yiyeceğin sıcaklığını korumak için sıkıca kapatılmalıdır.
Örnek olarak yalıtımlı bir kap tasarlamak için şu adımları izleyebilirsiniz:
Bir soğutucu seçin. Soğutucu, yiyecekleri soğuk tutmak için tasarlanmış olsa da, aynı zamanda yiyecekleri sıcak tutmak için de kullanılabilir. Soğutucunun boyutu, içine koyacağınız yiyeceğin miktarına uygun olmalıdır.
Soğutucunun içini alüminyum folyo ile kaplayın. Alüminyum folyo, ısıyı yansıtan ve soğutucunun içinde tutan bir malzemedir. Soğutucunun her tarafını çift katmanlı alüminyum folyo ile sarın.
Yiyeceği yalıtım malzemesi ile sarın. Yiyeceği daha fazla ısıtmadan önce yün battaniye, gazete kağıdı veya strafor gibi yalıtım malzemeleri ile sarın. Bu malzemeler, yiyeceğin sıcaklığını korumaya yardımcı olacaktır.
Yiyeceği soğutucuya yerleştirin ve kapağı kapatın. Yiyeceği soğutucunun ortasına yerleştirin ve boşluk bırakmayın. Soğutucunun kapağını sıkıca kapatın ve açmayın.
Bu şekilde tasarlanmış bir yalıtımlı kap, yiyecekleri 4 saate kadar sıcak tutabilir .
3. Soğuk bir havada dağ başında mahsur kalan bir dağcı soğuğa karşı kendisini nasıl koruyabilir? Yalıtımlı bir elbise ya da yalıtımlı bir barınak oluştururken nelere dikkat etmelidir? Açıklayınız.
: Soğuk bir havada dağ başında mahsur kalan bir dağcı soğuğa karşı kendisini şu şekilde koruyabilir:
Vücut ısısını korumak için kat kat giyinmek, baş, boyun ve elleri sıcak tutmak, ıslak kıyafetleri çıkarmak ve kuru kıyafetler giymek.
Susuz kalmamak için bol su içmek, alkol ve kafeinli içeceklerden kaçınmak, enerji veren yiyecekler tüketmek.
Rüzgar ve yağıştan korunmak için uygun bir barınak bulmak veya yapmak, mümkünse ateş yakmak veya ısıtıcı kullanmak.
Hipotermi belirtilerine dikkat etmek, titreme, uyuşma, yorgunluk, konfüzyon gibi belirtiler varsa yardım istemek veya sıcak bir yere gitmeye çalışmak.
Yalıtımlı bir elbise ya da yalıtımlı bir barınak oluştururken şu noktalara dikkat edilmelidir:
Yalıtımlı elbise, vücut ısısını muhafaza edecek ve soğuk havayı geçirmeyecek malzemelerden yapılmalıdır. Örneğin, polar, yün, pamuklu kumaşlar gibi malzemeler ısı yalıtımında kullanılabilir.
Yalıtımlı elbise, vücuda uygun olmalı ve hareket kabiliyetini kısıtlamamalıdır. Elbise çok bol veya çok dar olursa ısı kaybına neden olabilir. Elbise ayrıca terletmemeli ve nefes alabilir olmalıdır.
Yalıtımlı barınak, rüzgar ve yağıştan koruyacak ve içindeki havayı sıcak tutacak malzemelerden yapılmalıdır. Örneğin, karton kutu, battaniye, çadır bezi, alüminyum folyo gibi malzemeler ısı yalıtımında kullanılabilir .
Yalıtımlı barınak, içindeki kişi sayısına uygun büyüklükte olmalı ve boşluk bırakmamalıdır. Barınak çok büyükse, içindeki hava soğur ve ısı kaybına neden olur. Barınak çok küçükse, içindeki hava nemlenir ve ısı kaybına neden olur .
4. Hava sıcaklıklarının yaklaşık olarak eşit olduğu bir günde Antalya ve Şanlıurfa’da hissedilen sıcaklıkların farklı olmasının nedenini yazınız.
Cevap :Antalya ve Şanlıurfa’da hissedilen sıcaklıkların farklı olmasının nedeni, havadaki nem oranı ve rüzgar hızı gibi meteorolojik faktörlerdir. Hissedilen sıcaklık, termometrenin ölçtüğü gerçek sıcaklıktan farklı olarak, insan vücudunun hissettiği sıcaklıktır. Hissedilen sıcaklık, havanın gerçek sıcaklığına, nem oranına, rüzgara ve radyasyona bağlı olarak değişir.
Antalya, Akdeniz kıyısında yer alan bir şehirdir. Bu nedenle havası nemli ve rüzgarlıdır. Nemli hava, vücudun terleme yoluyla ısı kaybetmesini zorlaştırır. Rüzgar ise vücut ısısını azaltır. Bu faktörler, Antalya’da hissedilen sıcaklığın gerçek sıcaklıktan daha yüksek veya daha düşük olmasına neden olabilir .
Şanlıurfa ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan bir şehirdir. Bu nedenle havası kuru ve az rüzgarlıdır. Kuru hava, vücudun terleme yoluyla ısı kaybetmesini kolaylaştırır. Az rüzgar ise vücut ısısını korur. Bu faktörler, Şanlıurfa’da hissedilen sıcaklığın gerçek sıcaklığa yakın olmasına neden olabilir .
Örneğin, hava sıcaklıklarının yaklaşık olarak eşit olduğu bir günde Antalya’da %80 nem ve 20 km/saat rüzgar varsa, hissedilen sıcaklık yaklaşık 30°C olur. Şanlıurfa’da ise %20 nem ve 5 km/saat rüzgar varsa, hissedilen sıcaklık yaklaşık 28°C olur .
5. Küresel ısınmanın sebeplerini maddeler halinde yazınız.
Küresel ısınmanın sebeplerini maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:
Fosil yakıtların (petrol, kömür, doğalgaz) aşırı tüketimi sonucu atmosfere karbondioksit ve diğer sera gazlarının salınması.
Sanayileşme ve endüstriyel faaliyetlerin artmasıyla birlikte enerji talebinin ve sera gazı emisyonunun yükselmesi.
Ormanların kesilmesi, tarım alanlarının genişletilmesi ve biyolojik çeşitliliğin azalmasıyla birlikte doğal karbon depolarının yok olması.
Hayvancılık ve çiftçilik sektörlerinin gelişmesiyle birlikte metan ve azot oksit gibi sera gazlarının üretiminin artması.
Tüketim çılgınlığı ve atık yönetiminin yetersizliği nedeniyle kaynakların israf edilmesi ve çevre kirliliğinin artması.
Parfüm, deodorant, sprey gibi ürünlerin kullanımıyla birlikte ozon tabakasının delinmesi ve güneş ışınlarının daha fazla ısınmasına neden olması.
Güneş aktivitesindeki dalgalanmaların Dünya’nın ısısını etkilemesi.
6. Küresel ısınmaya karşı alınabilecek önlemler nelerdir?
Küresel ısınmaya karşı alınabilecek önlemler şunlardır:
Yenilenebilir enerji kaynakları kullanmak, petrol, kömür ve doğalgaz gibi fosil yakıtların tüketimini azaltmak.
Enerji tasarrufu yapmak, enerji verimli ev aletleri, ampuller ve ısıtıcılar kullanmak, elektronik cihazları gereksiz yere açık bırakmamak.
Tüketimi azaltmak, ihtiyaç fazlası eşya ve yiyecek almamak, geri dönüştürülebilir ve çevre dostu ambalajlar tercih etmek.
Ulaşımda toplu taşıma araçları, bisiklet veya yürüyüş kullanmak, uçak yerine tren gibi alternatifleri tercih etmek.
Ağaç dikmek, ormanları korumak ve yeşil alanları artırmak.
Su tasarrufu yapmak, muslukları gereksiz yere açık bırakmamak, yağmur suyunu toplamak ve kullanmak.
Kırmızı et ve süt ürünleri tüketimini azaltmak, bitkisel gıdaları tercih etmek.
Çöpleri ayrıştırmak, geri dönüşüm yapmak veya yapılmasını sağlamak.
İklim değişikliği ile mücadele eden kurum ve kuruluşlara destek olmak, bilinçli tüketici olmak .
İklim değişikliği konusunda farkındalık yaratmak, eğitim ve bilgilendirme çalışmalarına katılmak veya katkıda bulunmak .
