ALIŞTIRMALAR
1. AABBEE, aabbEE, AAbbEE ve AAbbee genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulunuz.
AABBEE, aabbEE, AAbbEE ve AAbbee genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulmak için, bağımsız çeşitlenme kuralını kullanabiliriz. Bu kurala göre, bir bireyin genotipindeki farklı genler, mayoz bölünme sırasında bağımsız olarak ayrılır ve gametlere dağılır. Böylece, bir bireyin oluşturabileceği gamet sayısı, 2^n formülü ile hesaplanabilir. Burada n, heterozigot gen sayısıdır. Örneğin, AAbbEE genotipli bir bireyin heterozigot gen sayısı 1’dir (Aa). Bu birey 2^1 = 2 farklı gamet oluşturabilir: AbE ve aBE. Diğer bireyler için de aynı yöntem uygulanabilir. Sonuç olarak, şu gametler bulunur:
-
AABBEE genotipli birey sadece ABE gameti oluşturabilir.
-
aabbEE genotipli birey sadece abE gameti oluşturabilir.
-
AAbbEE genotipli birey AbE ve aBE gametleri oluşturabilir.
-
AAbbee genotipli birey AbE, AbE, aBE ve abe gametleri oluşturabilir.
2. AABb, AaBB, Aabb ve aaBb genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulunuz.
AABb, AaBB, Aabb ve aaBb genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulmak için, bağımsız çeşitlenme kuralını kullanabiliriz. Bu kurala göre, bir bireyin genotipindeki farklı genler, mayoz bölünme sırasında bağımsız olarak ayrılır ve gametlere dağılır. Böylece, bir bireyin oluşturabileceği gamet sayısı, 2^n formülü ile hesaplanabilir. Burada n, heterozigot gen sayısıdır. Örneğin, AABb genotipli bir bireyin heterozigot gen sayısı 1’dir (Bb). Bu birey 2^1 = 2 farklı gamet oluşturabilir: AB ve Ab. Diğer bireyler için de aynı yöntem uygulanabilir. Sonuç olarak, şu gametler bulunur:
-
AABb genotipli birey AB ve Ab gametleri oluşturabilir.
-
AaBB genotipli birey AB ve aB gametleri oluşturabilir.
-
Aabb genotipli birey Ab ve ab gametleri oluşturabilir.
-
aaBb genotipli birey aB ve ab gametleri oluşturabilir.
3. a) AaBbEeFf genotipli bireyin fenotipini bulunuz.
AaBbEeFf genotipli bireyin fenotipini bulmak için, A, B, E ve F genlerinin dominant ve resesif allellerinin neyi kodladığını bilmemiz gerekir. Örneğin, A geni saç rengini, B geni göz rengini, E geni kulak şeklini, F geni de burun şeklini belirliyor olsun. Ayrıca, A, B, E ve F genlerinin dominant allelleri kahverengi saç, mavi göz, küçük kulak ve kemerli burun; resesif allelleri ise sarı saç, kahverengi göz, büyük kulak ve düz burun kodluyor olsun. Bu durumda, AaBbEeFf genotipli bireyin fenotipi kahverengi saçlı, mavi gözlü, küçük kulaklı ve kemerli burunlu olacaktır. Bu fenotip ABEf olarak sembolize edilebilir.
b) Abef fenotipli bireyin olası genotiplerini bulunuz.
Abef fenotipli bireyin olası genotiplerini bulmak için, A, B, E ve F genlerinin dominant ve resesif allellerinin neyi kodladığını bilmemiz gerekir. Örneğin, A geni saç rengini, B geni göz rengini, E geni kulak şeklini, F geni de burun şeklini belirliyor olsun. Ayrıca, A, B, E ve F genlerinin dominant allelleri kahverengi saç, mavi göz, küçük kulak ve kemerli burun; resesif allelleri ise sarı saç, kahverengi göz, büyük kulak ve düz burun kodluyor olsun. Bu durumda, Abef fenotipli bireyin genotipi AaBbeeFf veya AaBbeeff olabilir. Çünkü bu bireyin saç rengi için A allelini, göz rengi için B allelini, kulak şekli için ee allellerini ve burun şekli için F veya ff allellerini taşıması gerekir. Bu genotipler Abef veya AbeF olarak sembolize edilebilir.
4. AaBbEE ve aaBbEe genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulunuz.
AaBbEE ve aaBbEe genotipli bireylerin oluşturabileceği gametleri bulmak için, bağımsız çeşitlenme kuralını kullanabiliriz. Bu kurala göre, bir bireyin genotipindeki farklı genler, mayoz bölünme sırasında bağımsız olarak ayrılır ve gametlere dağılır. Böylece, bir bireyin oluşturabileceği gamet sayısı, 2^n formülü ile hesaplanabilir. Burada n, heterozigot gen sayısıdır. Örneğin, AaBbEE genotipli bir bireyin heterozigot gen sayısı 2’dir (Aa ve Bb). Bu birey 2^2 = 4 farklı gamet oluşturabilir: ABE, AbE, aBE ve abE. Diğer birey için de aynı yöntem uygulanabilir. Sonuç olarak, şu gametler bulunur:
-
AaBbEE genotipli birey ABE, AbE, aBE ve abE gametleri oluşturabilir.
-
aaBbEe genotipli birey aBE, aBe, abE ve abe gametleri oluşturabilir.
5. AABbDdEEFf genotipli bireyin anne ve babasının olası genotiplerinden birini bulunuz.
AABbDdEEFf genotipli bireyin anne ve babasının olası genotiplerinden birini bulmak için, A, B, D, E ve F genlerinin dominant ve resesif allellerinin neyi kodladığını bilmemiz gerekir. Örneğin, A geni saç rengini, B geni göz rengini, D geni kulak şeklini, E geni burun şeklini, F geni de çene şeklini belirliyor olsun. Ayrıca, A, B, D, E ve F genlerinin dominant allelleri kahverengi saç, mavi göz, küçük kulak, kemerli burun ve çıkık çene; resesif allelleri ise sarı saç, kahverengi göz, büyük kulak, düz burun ve çökük çene kodluyor olsun. Bu durumda, AABbDdEEFf genotipli bireyin fenotipi kahverengi saçlı, mavi gözlü, küçük kulaklı, kemerli burunlu ve çıkık çeneli olacaktır. Bu fenotip ABDEf olarak sembolize edilebilir.
AABbDdEEFf genotipli bireyin anne ve babasının olası genotiplerinden birini bulmak için, bu bireyin her bir karakter için hangi allelleri taşıdığını belirlememiz gerekir. Bu bireyin saç rengi için AA allellerini, göz rengi için Bb allellerini, kulak şekli için Dd allellerini, burun şekli için EE allellerini ve çene şekli için Ff allellerini taşıdığını biliyoruz. Bu allellerin hangisinin anneden hangisinin babadan geldiğini kesin olarak bilemeyiz. Ancak olası ihtimallerden birini seçebiliriz. Örneğin, bu bireyin saç rengi için A allelini anneden diğer A allelini babadan aldığını varsayalım. Bu durumda anne ve babanın saç rengi için Aa veya AA genotiplerine sahip olması gerekir. Benzer şekilde diğer karakterler için de varsayımlar yapabiliriz. Örneğin:
-
Göz rengi için B allelini anneden b allelini babadan aldığını varsayalım. Bu durumda anne Bb veya BB genotipine, baba bb veya Bb genotipine sahip olmalıdır.
-
Kulak şekli için D allelini anneden d allelini babadan aldığını varsayalım. Bu durumda anne Dd veya DD genotipine, baba dd veya Dd genotipine sahip olmalıdır.
-
Burun şekli için E allelini anneden diğer E allelini babadan aldığını varsayalım. Bu durumda anne Ee veya EE genotipine, baba Ee veya EE genotipine sahip olmalıdır.
-
Çene şekli için F allelini anneden f allelini babadan aldığını varsayalım. Bu durumda anne Ff veya FF genotipine, baba ff veya Ff genotipine sahip olmalıdır.
Bu varsayımlara göre anne ve babanın olası genotiplerinden birini şöyle yazabiliriz:
-
Anne: AaBbDdEeFf
-
Baba: AabbDdeeEeff
Bu genotipler ABDef ve abdeef olarak sembolize edilebilir.
6. AaBbDdee genotipli bir canlıda A ve D genleri bağlı diğerleri bağımsızdır. Krossing over yoksa bu canlının oluşturabileceği gametleri bulunuz.
AaBbDdee genotipli bir canlıda A ve D genleri bağlı diğerleri bağımsızdır. Krossing over yoksa bu canlının oluşturabileceği gametleri bulmak için, bağlı genlerin aynı kromozomda bulunduğunu ve birlikte aktarıldığını bilmemiz gerekir. Örneğin, A ve D genleri aynı kromozomda bulunuyor olsun. Bu durumda, bu canlının kromozomları şöyle gösterilebilir:
Bu canlının oluşturabileceği gametler, bu kromozomların mayoz bölünme sırasında nasıl ayrıldığına bağlıdır. Krossing over olmadığı için, AD ve ad kromozomları birlikte kalır. B ve b kromozomları ise bağımsız olarak ayrılır. ee kromozomları ise her zaman e allelini taşır. Böylece, bu canlının oluşturabileceği gametler şunlardır:
