ALIŞTIRMALAR
1. Yuvarlak tohum aleli (A) buruşuk tohum aleline (a) baskındır.
Yuvarlak tohumlu bir bezelye bitkisinin genotipinin heterozigot ya da homozigot olduğunu anlamak için yapılan uygulama ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) Çaprazlanan bireylerin olası genotiplerini yazınız.
b) Olası çaprazlamaları gösteriniz ve sonuçları yorumlayınız.
a) Çaprazlanan bireylerin olası genotipleri AA (homozigot baskın), Aa (heterozigot baskın) veya aa (homozigot çekinik) olabilir.
b) Olası çaprazlamaları ve sonuçlarını aşağıdaki gibi gösterebiliriz:
AA x AA -> AA, AA, AA, AA (tüm yuvarlak tohumlu)
AA x Aa -> AA, AA, Aa, Aa (tüm yuvarlak tohumlu)
AA x aa -> Aa, Aa, Aa, Aa (tüm yuvarlak tohumlu)
Aa x Aa -> AA, Aa, Aa, aa (3/4 yuvarlak tohumlu, 1/4 buruşuk tohumlu)
Aa x aa -> Aa, Aa, aa, aa (1/2 yuvarlak tohumlu, 1/2 buruşuk tohumlu)
aa x aa -> aa, aa, aa, aa (tüm buruşuk tohumlu)
Bu çaprazlamalardan sadece Aa x Aa ve Aa x aa çaprazlamalarında hem yuvarlak hem de buruşuk tohumlu bitkiler elde edilebilir. Bu durumda yuvarlak tohumlu bitkinin genotipinin heterozigot olduğunu anlamak için bu iki çaprazlamayı yapmak gerekir. Eğer çaprazlama sonucunda buruşuk tohumlu bitki elde edilirse yuvarlak tohumlu bitkinin genotipi Aa olmalıdır. Eğer çaprazlama sonucunda sadece yuvarlak tohumlu bitki elde edilirse yuvarlak tohumlu bitkinin genotipi AA olmalıdır.
2. Genotipi bilinmeyen baskın fenotipli erkek tavşan ile aynı karaktere ait homozigot çekinik genotipli dişi tavşanın çaprazlanması sonucu farklı zamanlarda 15 baskın fenotipli, 14 çekinik fenotipli yavrular oluşmuştur. Bu durumu nasıl açıklarsınız?
Bu durumu açıklamak için, baskın fenotipli erkek tavşanın genotipinin heterozigot olduğunu varsayabiliriz. Yani, erkek tavşanın genotipi Aa olmalıdır. Eğer erkek tavşan AA (homozigot baskın) olsaydı, yavruların tamamı baskın fenotipte olurdu.
Heterozigot baskın erkek tavşan ile homozigot çekinik dişi tavşanın çaprazlamasını aşağıdaki gibi gösterebiliriz:
Aa x aa -> Aa, Aa, aa, aa (1/2 baskın fenotipli, 1/2 çekinik fenotipli)
Bu çaprazlama sonucunda, yavruların yarısı baskın fenotipte (yuvarlak tohumlu), yarısı da çekinik fenotipte (buruşuk tohumlu) olacaktır. Bu oran, soruda verilen 15 baskın fenotipli ve 14 çekinik fenotipli yavru sayısıyla uyumludur.
Bu tür bir çaprazlama, test çaprazlaması olarak adlandırılır ve baskın fenotipli bir organizmanın genotipinin homozigot mu heterozigot mu olduğunu belirlemek için kullanılır.
3. ABCE fenotipli bireyin genotipinin anlaşılabilmesi için hangi genotipli bireyle çaprazlanması gerekir? Nedenini açıklayınız.
ABCE fenotipli bireyin genotipinin anlaşılabilmesi için abce genotipli bireyle çaprazlanması gerekir. Çünkü abce genotipli birey, A, B, C ve E karakterlerinin çekinik allellerini taşır ve bu allellerin dominant allellerle etkileşimini gösterir. ABCE fenotipli bireyin genotipi AA, Aa, BB, Bb, CC, Cc, EE veya Ee olabilir. Bu birey abce genotipli bireyle çaprazlandığında, dominant ve resesif allellerin oranı ve dağılımı, ABCE fenotipli bireyin genotipini belirlemeye yardımcı olur. Örneğin, eğer ABCE fenotipli birey AAEE genotipine sahipse, abce genotipli bireyle çaprazlandığında tüm yavrular AaEe genotipinde ve ABCE fenotipinde olur. Eğer ABCE fenotipli birey AaEe genotipine sahipse, abce genotipli bireyle çaprazlandığında yavruların %50’si AaEe genotipinde ve ABCE fenotipinde, %25’i aaee genotipinde ve abce fenotipinde, %12.5’i Aaee genotipinde ve ABce fenotipinde, %12.5’i aaEe genotipinde ve abCE fenotipinde olur. Bu şekilde ABCE fenotipli bireyin diğer olası genotipleri için de yavru oranları hesaplanabilir.
4. kmp fenotipli birey bu karakterler açısından hangi genotipe sahip bireylerin kontrol çaprazlanmasında kullanılabilir? Muhtemel genotiplerden dört tanesini yazınız.
kmp fenotipli birey, K, M ve P karakterlerinin resesif allellerini taşıyan bir bireydir. Bu karakterler açısından hangi genotipe sahip bireylerin kontrol çaprazlanmasında kullanılabilir sorusunun cevabı, kmp fenotipli bireyin genotipine bağlıdır. kmp fenotipli bireyin genotipi kmp/kmp ise, bu birey homozigot resesif bir bireydir ve herhangi bir genotipe sahip bireylerle çaprazlanabilir. Ancak, kmp fenotipli bireyin genotipi kmp/KmP, kmp/kMp veya kmp/kMP ise, bu birey heterozigot bir bireydir ve genotipini belirlemek için sadece homozigot dominant (KMP/KMP) veya homozigot resesif (kmp/kmp) bireylerle çaprazlanabilir. Muhtemel genotiplerden dört tanesi şunlardır:
-
kmp/kmp
-
KMP/KMP
-
kmp/KmP
-
kmp/kMp
