Tarihi kaynakların türleri, kaynakların elde ediliş şekillerine, biçimlerine ve kullanım önceliklerine göre değişir.
Tarihi kaynakların türleri şunlardır:
-
Elde ediliş şekillerine göre: Birinci elden kaynaklar ve ikinci elden kaynaklar
-
Biçimlerine göre: Yazılı kaynaklar, sözlü kaynaklar, kalıntılar, nesneler, çizili kaynaklar, sesli kaynaklar ve görüntülü kaynaklar
-
Kullanım önceliklerine göre: Ana kaynaklar ve yardımcı kaynaklar
Birinci elden kaynaklar , tarihi olayların yaşandığı dönemden kalan yazılı, sözlü, kalıntı, çizili, sesli ve görüntülü belge ve nesnelerdir. Birinci elden kaynaklar, tarihi olayların tanıkları veya katılımcıları tarafından oluşturulan kaynaklardır. Tarihçilerin en çok önem verdiği kaynaklar birinci elden kaynaklardır ve diğer kaynakların önüne geçerler. Örneğin; mektuplar, günlükler, hatıralar, fermanlar, antlaşmalar vb. birinci elden kaynaklardır.
İkinci elden kaynaklar , tarihi olayların yaşandığı dönemden sonra oluşan veya ana kaynaklara dayanarak hazırlanan yazılı, sözlü, kalıntı, çizili, sesli ve görüntülü belge ve nesnelerdir. İkinci elden kaynaklar, tarihi olayların tanıkları veya katılımcıları tarafından oluşturulan kaynaklardan yararlanarak meydana getirilen kaynaklardır. Tarihçilerin ikinci elden kaynaklara da başvurduğu durumlar vardır ancak birinci elden kaynaklara göre daha az güvenilir kabul edilirler. Örneğin; tarih kitapları, ansiklopediler, biyografiler vb. ikinci elden kaynaklardır.
Yazılı kaynaklar , tarihi olaylarla ilgili yazılı olarak bilgi veren her türlü belge ve nesnedir. Yazılı kaynaklar arasında kil tabletler, parşömenler, paralar, fermanlar, kanunlar, ahitnameler, antlaşmalar, mektuplar, vesikalar, vakainameler, beratlar, salnameler, ruznameler, siyasetnameler, kitabeler, anıtlar, yazıtlar ve abideler sayılabilir.
Sözlü kaynaklar , tarihi olaylarla ilgili sözlü olarak bilgi veren her türlü aktarımdır. Sözlü kaynaklar arasında efsaneler, mitler, destanlar, şiirler, menkıbeler, sagular (şarkı), savlar (söz), masallar, ır (şarkı), atasözleri ve fıkralar sayılabilir.
Kalıntılar , arkeolojik kazılarda elde edilen her türlü buluntu ve malzemedir. Kalıntılar arasında taşlardan yapılmış eşyalar (aletler), topraktan yapılmış eşyalar (kap kacak), kemikten yapılmış eşyalar (takı), madenden yapılmış eşyalar (silah), mağara resimleri (duvar resimleri), kabartmalar (duvar süslemeleri), mezarlar (ölülerin gömülmesi) ve heykeller sayılabilir.
Nesneler , tarihi olayların yaşandığı dönemde kullanılan her türlü eşya ve alettir. Nesneler arasında giysiler (kumaş), takılar (ziynet), silahlar (kılıç), ev eşyaları (mobilya), sanat eserleri (resim) ve paralar sayılabilir.
Çizili kaynaklar , tarihi olayları görsel olarak yansıtan her türlü resim ve haritadır. Çizili kaynaklar arasında haritalar (coğrafi bilgi), planlar (yerleşim düzeni), resimler (olay tasviri), minyatürler (sanatsal ifade) ve heykeller (insan portresi) sayılabilir.
Sesli kaynaklar , tarihi olayları işitsel olarak aktaran her türlü ses ve müziktir. Sesli kaynaklar arasında taş plaklar (müzisyen eseri), kasetler (sesli kitap), radyo yayınları (haber bülteni) ve telefon konuşmaları (kişisel iletişim) sayılabilir.
Görüntülü kaynaklar , tarihi olayları hem görsel hem de işitsel olarak sunan her türlü fotoğraf ve filmdir. Görüntülü kaynaklar arasında fotoğraflar (anlık kare), filmler (sinema sanatı), televizyon yayınları (belgesel) ve internet siteleri (multimedya) sayılabilir.
Ana kaynaklar , birincil öneme sahip olan ve doğrudan doğruya birincil bilgi içeren her türlü belge ve nesnedir. Ana kaynaklara örnek olarak gazetelerin ilk baskısı , devlet belgeleri , günlükler , mektup lar , konuşmalar , karalama defterleri , yayınlanmış kitap lar , gazete makaleleri , hükümet yayınları , sözlü tarih ler vb. sayılabilir.
Yardımcı kaynaklar , ikincil öneme sahip olan ve ana veya birincil bilgiye dayalı olarak hazırlanan her türlü belge ve nesnedir. Yardımcı kaynaklara örnek olarak ansiklopediler , sözlükler , bibliyografyalar , biyografiler , yorumlu kitap listeleri vb. sayılabilir.
