Solunum sistemi, hücrelere enerji yıkımı için gerekli oksijenin taşınmasıyla görevli bir döngüdür. Solunum sistemi, aynı zamanda hücrelerin ürettiği metabolik atık olan karbondioksiti de dışarı atar. Solunum sistemi, dış solunum ve iç solunum olmak üzere iki aşamalıdır. Dış solunum, akciğerdeki alveoller ve bunları saran kılcal damarlarla solunum gazlarının difüzyonu olarak tanımlanır. İç solunum ise doku kılcallarıyla doku hücreleri arasındaki gazların difüzyonudur.
Solunum sisteminin yapısı, şu organlardan oluşur:
-
Burun: Havanın alındığı ve temizlendiği, ısıtıldığı ve nemlendirildiği kısımdır. Ayrıca koku alma işlevi de görür.
-
Ağız: Havanın alınabileceği ancak buruna göre daha az tercih edilen kısımdır. Ağızdan alınan hava daha az temizlenir, ısıtılır ve nemlendirilir.
-
Yutak: Burun ve ağız boşluğunu, soluk borusu ve yemek borusuna birleştiren kısımdır. Küçük dil, yutkunma esnasında soluk borusunu kapatır.
-
Gırtlak: Soluk borusunun başlangıç bölümüdür. Gırtlak kapağı, besinlerin soluk borusuna kaçmasını önler. Gırtlakta ses telleri bulunur ve sesin oluşumunda görev alır.
-
Soluk borusu: Gırtlak ile akciğer arasında bulunan borudur. Soluk borusunun iç yüzeyi silli epitel hücreleriyle kaplıdır. Bu hücreler, havadaki yabancı maddeleri mukus sıvısıyla gırtlağa doğru hareket ettirerek öksürük ve balgamla dışarı atar. Soluk borusu akciğerlere geldiğinde sağ ve sol bronşa ayrılır.
-
Bronşlar: Soluk borusundan ayrılan iki koludur. Sağ bronş sağ akciğere, sol bronş sol akciğere bağlanır. Bronşlar akciğerlerde daha ince dallara ayrılır.
-
Bronşçuklar: Bronşların akciğerlerde daha ince dallara ayrılmasıyla oluşan borucuklardır. Bronşçukların sonunda alveoller bulunur.
-
Alveoller: Akciğerlerde gaz değişiminin gerçekleştiği küçük keseciklerdir. Alveollerin çevresinde bol miktarda kılcal damar vardır. Alveollerden oksijen kana geçerken, karbondioksit de kanadan alveollere geçer.
-
Akciğerler: Göğüs boşluğunda yer alan ve solunumun temel organı olan süngerimsi yapıdadır. Sağ akciğer üç loblu, sol akciğer iki lobludur. Akciğerler plevra adı verilen çift katlı ince zarla örtülüdür. Plevra zarları arasındaki boşlukta plevra sıvısı bulunur. Bu sıvı, akciğerlerin solunum sırasında hareketini kolaylaştırır.
Solunum sisteminin işleyişi ise şöyle açıklanabilir:
-
Burundan veya ağızdan alınan hava, yutak, gırtlak ve soluk borusundan geçerek akciğerlere ulaşır.
-
Akciğerlerde bronş ve bronşçuklardan geçerek alveollere gelir. Alveollerden kana geçen oksijen, kırmızı kan hücreleri tarafından hemoglobin molekülleriyle bağlanarak dokulara taşınır.
-
Dokularda oksijen, hemoglobinden ayrılarak hücrelere geçer. Hücreler oksijeni kullanarak enerji üretirken, karbondioksit açığa çıkar. Karbondioksit, kana geçerek plazmada veya hemoglobinde taşınır.
-
Kan, karbondioksidini alveollere getirir. Alveollerden dışarı verilen karbondioksit, bronşçuk, bronş, soluk borusu, gırtlak ve yutaktan geçerek burun veya ağızdan çıkar.
