Gebelikte uygulanan kontrol ve testlerin anne ve bebek sağlığı açısından önemi büyüktür. Bu kontrol ve testler sayesinde, gebeliğin sağlıklı bir şekilde devam edip etmediği, annenin ve bebeğin sağlık durumu, bebeğin gelişimi, kromozomal veya genetik anomaliler, enfeksiyonlar, diyabet, hipertansiyon gibi risk faktörleri tespit edilebilir. Böylece, erken tanı ve tedavi ile olası komplikasyonların önüne geçilebilir.
Gebelikte uygulanan kontrol ve testlerin bir kısmı rutin olarak yapılırken, bir kısmı ise belirli durumlarda veya isteğe bağlı olarak yapılabilir. Gebelikte uygulanan kontrol ve testlerin bir kısmını şu şekilde sıralayabiliriz:
-
Hamilelik testi: Hamileliğin kesin olarak tespit edilmesini sağlayan idrar veya kan testidir. Genellikle adet gecikmesinden sonra yapılır.
-
Kan testleri: Anne adayının kan grubu, Rh faktörü, kan sayımı, hepatit B, HIV, frengi gibi enfeksiyonlar, rubella antikorları, tiroid fonksiyonları gibi parametreleri ölçen testlerdir. Genellikle gebeliğin ilk üç ayında yapılır.
-
İdrar testleri: Anne adayının idrarında şeker veya protein olup olmadığını ölçen testlerdir. Diyabet veya hipertansiyon gibi risk faktörlerini belirlemeye yardımcı olur. Genellikle her gebelik kontrolünde yapılır.
-
Ultrasonografi: Anne adayının karın veya vajina yoluyla bebeğin görüntülenmesini sağlayan bir yöntemdir. Bebeğin kalp atışı, büyüklüğü, gelişimi, cinsiyeti, eşinin durumu, rahim ağzının uzunluğu gibi bilgileri verir. Ayrıca bebeğin kromozomal veya yapısal anomalilerini tespit etmeye yardımcı olur. Genellikle gebeliğin 11-14., 18-22. ve 32-34. haftalarında yapılır.
-
Tarama testleri: Bebeğin kromozomal anomalilerine karşı riskini belirlemeye yarayan kan veya ultrason testleridir. Down sendromu, trizomi 18, trizomi 13 gibi durumları saptamaya çalışır. Kesin tanı koymaz, sadece risk hesaplar. Genellikle gebeliğin 11-14. haftasında ikili test (kanda PAPP-A ve beta HCG hormonları ile ultrasonda ense kalınlığı ölçümü), 16-18. haftasında dörtlü test (kanda AFP, beta HCG, estriol ve inhibin A hormonları ölçümü), 11-22. haftalar arasında ise NIPT (anne kanından fetal DNA analizi) yapılabilir.
-
Tanısal testler: Bebeğin kromozomal anomalilerine karşı kesin tanı koymaya yarayan invaziv işlemlerdir. Tarama testlerinde yüksek risk çıkan veya aile öyküsü olan gebeliklerde uygulanabilir. Genellikle gebeliğin 10-13. haftalarında koryon villus biyopsisi (bebeğin eşinden parça alınması), 16-22. haftalarında amniyosentez (bebeğin bulunduğu ortamdan sıvı alınması), 16. haftadan sonra kordosentez (bebeğin göbek kordonundan kan alınması) yapılabilir.
