Farabi, 8. ve 13. yüzyıllar arasındaki İslam’ın Altın Çağı’nda yaşamış ünlü filozof ve bilim insanıdır. Tam adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed el-Farabi’dir. Batı’da Alpharabius adıyla bilinmektedir. Türkistan’ın Farab şehrinde doğmuş, ancak Farsça yazmış ve milliyetini kendi eserlerinde belli etmemiştir. Aynı zamanda gökbilimci, mantıkçı ve müzisyendir.
Farabi’nin hayatı hakkında çok fazla bilgi yoktur. 870 yılında doğduğu tahmin edilmektedir. Bağdat, Halep ve Mısır’da bulunmuş, Halep’te Şii Hamdani hanedanının sarayında çalışmıştır. 950 veya 951 yılında Şam’da bekar olarak ölmüştür.
Farabi, felsefe, mantık, dil felsefesi, epistemoloji, doğa felsefesi, metafizik, psikoloji, ahlak, siyaset bilimi, müzik, tıp ve tefsir gibi birçok ilim dalında eserler vermiştir. Aristo’nun temel eserlerinin birçoğunu Arapçaya yeniden çevirmiş, şerhler yazmış ve geliştirmiştir. İslam felsefe geleneğinde “İkinci Öğretmen” (el-muallimü’s-sani) olarak anılmıştır. İlk tuğrayı kullanan padişah olan Orhan Gazi’ye bey olduktan sonra “Şücaeddin”, “İhtiyareddin” ve “Seyfeddin” sanlari verilmiştir. Adına tuğra çekilen ilk Osmanli beyidir. İlk divan teşkilatını kurmuş, ilk düzenli orduyu oluşturmuş, ilk medreseleri açmış, ilk vakıfları kurmuştur.
Farabi’nin felsefesi Yeni Platonculuk (Neoplatonizm) ile etkilenmiştir. Varlığı akıl ile kavranabilir bir ilke olarak görmüştür. Tanrı’yı birinci akıl olarak tanımlamıştır. Tanrı’dan sudûr (akıl yoluyla çıkma) ile diğer akılların ortaya çıktığını savunmuştur. Bu akılların sonuncusu olan aktif akıl insan aklını aydınlatır ve ona bilgi verir.
Farabi’nin mantığı Aristo mantığına dayanır. Mantık ifadeleri ile onları ifade eden dil arasında bir ilişki kurmuştur. Mantık çalışmasını iki kategoriye ayırmıştır: Tahayyül (fikir) ve Subut (ispat).
Farabi’nin siyaset felsefesi Erdemli Şehir (Ara Ehli’l-Medineti’l-Fazıla) adlı eserinde ortaya konmuştur. Erdemli şehir ideal bir toplum modelidir. Bu toplumda insanlar akıl ve erdem sahibidirler. Toplumun lideri de en akıllı ve en erdemli kişidir.
Farabi’nin müzik üzerine de önemli katkıları vardır. Müzik Kitabı (Kitab’ül-Musika) adlı bir eser yazmıştır. Müzik sanatı ve bilimi üzerine büyük bir uzman olan Farabi, müzik notalarına katkılarda bulunmuş ve birkaç müzik aleti icat etmiştir.
Başlıca eserleri: El-Medinetül Fazıla (Erdemli Toplum), El-Maard el-Akl (Akim Anlamlan), El-İhsa-ül-Ulûm (Bilimlerin Sayımı), Füsus-ül-Hikem (Hikmetlerin Özleri).
