Payanda, mimaride kullanılan bir terimdir. Payanda, yatay veya düşey doğrultudaki bir yapı elemanını veya parçayı dengelemek, desteklemek, kaymasını engellemek gibi nedenlerle çapraz olarak yapılan dayanaktır. Payanda, genellikle beton veya ahşap malzemelerden yapılır. Payanda, konsol, çıkma, kubbe, çatı gibi yapı elemanlarının yükünü taşımak ve aktarmak için kullanılır.
Payanda çeşitleri nelerdir?
Payanda çeşitleri arasında şunlar sayılabilir:
-
Cumba payandası: Eski Türk mimarisinde ahşaptan yapılan, zemin kat üzerindeki çıkma bölmeyi (cumba) desteklemek için kullanılan payandadır.
-
Uçan payanda (Flying butress): Devrilmeyi engellemek amacıyla tutmaya yarayan, mimari eserlerde kubbe ve çatının ağırlığını ana duvarlara aktarmak için tasarlanan payandadır. Örneğin Ayasofya Camii’nde uçan payandalar kullanılmıştır.
-
İstinat payandası: İstinat duvarları gibi dayanma yapılarını desteklemek için kullanılan payandadır.
-
Çatı payandası: Çatı saçaklarını veya sundurmaları desteklemek için kullanılan payandadır.
