Plazmit, kendi kendini eşleyebilen ve kromozomdan ayrı bir DNA parçasıdır. Plazmitler, genellikle dairesel ve çift sarmal şeklinde bir yapıya sahiptirler. Plazmitler, daha çok bakterilerde ve bazı ökaryot canlılarda bulunurlar. Plazmitlerin boyutu 1 ila 400 kilobaz çifti arasında değişir. Plazmitler, bulundukları canlılara çeşitli özellikler kazandırabilirler.
Plazmitlerin çeşitleri şunlardır:
-
Fertilite plazmitleri: Bakteriler arasında konjugasyon adı verilen gen aktarımını sağlayan plazmitlerdir. F plazmiti olarak da bilinirler.
-
Rezistans plazmitleri: Bakterilerin antibiyotiklere, ağır metaller gibi zehirli maddelere veya UV ışınlarına karşı dirençli olmasını sağlayan plazmitlerdir. R plazmiti olarak da bilinirler.
-
Col plazmitleri: Bakterilerin kolisin adı verilen bir protein üretmesini sağlayan plazmitlerdir. Kolisin, diğer bakterileri öldürebilir.
-
Yıkıcı plazmitleri: Bakterilerin ender bulunan bileşikleri yıkabilmesini sağlayan plazmitlerdir. Örneğin, toluen veya ksilene yıkabilen plazmitler vardır.
-
Virülans plazmitleri: Bakterilerin patojenik olmasını sağlayan plazmitlerdir. Örneğin, E.coli bakterisinin bağırsaklarda zararlı olmasını sağlayan bir virülans plazmiti vardır.
Plazmitlerin işlevleri şunlardır:
-
Genleri taşıma: Plazmitler, bakteriler arasında gen aktarımına aracılık ederek yeni özellikler kazandırabilir veya mevcut özellikleri değiştirebilirler.
-
Direnç sağlama: Plazmitler, bakterilerin antibiyotiklere, zehirlere veya stres faktörlerine karşı dirençli olmasını sağlayabilirler. Bu sayede bakteriler hayatta kalma şansını artırabilirler.
-
Kodlama: Plazmitler, bakterilerin farklı proteinleri üretebilmesini sağlayan genetik kodları içerirler. Bu proteinler, bakterilerin metabolizması, büyümesi veya virülansı için önemli olabilir.
-
Virüse çevirme: Plazmitler, bakteriyel virüs olan bakteriyofajların DNA’sını taşıyarak bakterileri virüse çevirebilirler. Bu sayede bakteriyofajlar çoğalabilir ve diğer bakterilere bulaşabilir.
