İlk Türk İslam devletleri ile Osmanlı Devleti’nin teşkilat yapısını karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini şöyle yazabiliriz:
Benzer yönler:
-
Her iki devlet tipinde de hükümdarın yetkisi Tanrı’dan alınmış kabul edilir ve hükümdarlık sembolleri kullanılır.
-
Her iki devlet tipinde de hükümdarın yanında bir saray teşkilatı ve bir hükümet teşkilatı bulunur.
-
Her iki devlet tipinde de taşra yönetimi için sancaklar, beylerbeylikler, eyaletler gibi idari birimler oluşturulur.
-
Her iki devlet tipinde de devlet işlerinin görüşülmesi için bir meclis veya kurultay sistemi vardır.
Farklı yönler:
-
İlk Türk İslam devletlerinde hükümdarın unvanı melik, emir, han, ilig veya hakan iken Osmanlı Devleti’nde hükümdarın unvanı sultan veya padişah’tır.
-
İlk Türk İslam devletlerinde hükümdarlık hanedanın ortak malı sayılır ve tahta geçme hakkı bütün hanedan üyelerine aittir. Osmanlı Devleti’nde ise hükümdarlık babadan oğula geçer ve tahta geçme hakkı en yaşlı erkek hanedan üyesine aittir.
-
İlk Türk İslam devletlerinde saray teşkilatının başında vezir veya aygucı bulunurken Osmanlı Devleti’nde saray teşkilatının başında sadrazam bulunur.
-
İlk Türk İslam devletlerinde meclis veya kurultayın aldığı kararlar bağlayıcı nitelikte iken Osmanlı Devleti’nde meclis veya divanın aldığı kararlar tavsiye niteliğindedir.
