İlk Türk devletleri ile Türk İslam devletlerini teşkilat yapısı açısından karşılaştırmak için bazı ortak noktalar ve farklılıklar şöyle sıralanabilir:
-
Her iki dönemde de devletin en küçük yapı taşı oğuştur. Oğuşlar bir araya gelerek uruğ, uruklar bir araya gelerek boy, boylar bir araya gelerek budun veya ulus, budunlar bir araya gelerek il veya devlet oluşturmuştur.
-
Her iki dönemde de devletin başında kağan veya hakan bulunmuştur. Ancak İslam sonrası Türk devletlerinde kağanın yanında sultan, melik, han gibi unvanlar da kullanılmıştır.
-
Her iki dönemde de kağanın eşi veya eşleri etkili olmuştur. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde kağanın eşi hatun olarak adlandırılırken, İslam sonrası Türk devletlerinde sultan hatun, melike veya haseki gibi unvanlar kullanılmıştır.
-
Her iki dönemde de kağanın kardeşi veya hanedan üyesi olan yabgu ülkenin batı kısmını yönetmiştir. Ancak İslam sonrası Türk devletlerinde yabgu yerine ata beg, ilhan, şah gibi unvanlar da kullanılmıştır.
-
Her iki dönemde de kağanın danışma kurulu olan kurultay veya toy bulunmuştur. Ancak İslam sonrası Türk devletlerinde kurultay yerine şura, divan, meclis gibi terimler de kullanılmıştır.
-
Her iki dönemde de devlet işlerinin yürütülmesi için hükümet veya ayukı bulunmuştur. Ancak İslam sonrası Türk devletlerinde hükümet üyelerine buyruk yerine vezir, nâib, emir, vali gibi unvanlar verilmiştir.
-
Her iki dönemde de kağanın erkek çocuklarına tigin veya elig denilmiştir. Ancak İslam sonrası Türk devletlerinde tiginlere bazen melik unvanı da verilmiştir.
