Osmanlı Devleti yönetim anlayışı ile Selçuklulardaki yönetim anlayışı arasında hem benzerlikler hem de farklılıklar vardır. Benzerlikler şunlardır:
-
Her iki devlette de sultan devletin başı ve mutlak egemenidir. Sultanın yetkileri ancak töre ve İslam hukuku ile sınırlandırılır. Sultan, hükümdarlık alametleri (tuğra, hilat, nevbet, hutbe) kullanır.
-
Her iki devlette de ülke toprakları hükümdar ailesinin ortak malı sayılır ve veraset anlayışına göre yönetilir. Sultanın oğulları ve kardeşleri eyaletleri melik unvanıyla yönetir.
-
Her iki devlette de devlet işleri divan adı verilen bir mecliste görüşülür. Divanın başında vezir bulunur. Divana bağlı olarak çeşitli divanlar (maliye, adalet, harbiye, inşa) oluşturulur.
-
Her iki devlette de ordu onluk sisteme dayanır ve askerlik meslek haline gelmiştir. Orduya devşirme sistemiyle alınan çocuklar da katılır.
-
Her iki devlette de toprak devletin mülkiyeti ve kontrolü altındadır. Topraklar has, zeamet ve tımar olarak sınıflandırılır. Toprak sahipleri vergi öder ve asker yetiştirir.
Farklılıklar ise şunlardır:
-
Osmanlı Devleti’nde sultan aynı zamanda halife ünvanını da taşır ve İslam dünyasının liderliğini üstlenir. Selçuklu Devleti’nde ise halife Abbasiler’dedir ve Selçuklu sultanları ona bağlılık gösterir.
-
Osmanlı Devleti’nde sultan kendi adına kanun çıkarabilir ve bunları Fatih Kanunnâmesi gibi yazılı hale getirebilir. Selçuklu Devleti’nde ise kanun çıkarma yetkisi halifededir ve sultan onun fetvalarına uyar.
-
Osmanlı Devleti’nde sultanın eşi, valide sultan olarak sarayda etkili olur ve siyasi meselelere müdahale edebilir. Selçuklu Devleti’nde ise kadınların siyasi rolü yoktur veya çok sınırlıdır.
-
Osmanlı Devleti’nde devşirmeler devletin en yüksek kademelerine kadar yükselebilir ve sadrazamlık gibi önemli görevler alabilirler. Selçuklu Devleti’nde ise devşirmeler genellikle askeri hizmette bulunur ve yüksek makamlara ulaşamazlar.
-
Osmanlı Devleti’nde halka reâya (tebaa) denilir ve ırk, dil ve din ayrımı yapılmadan eşit muamele görür. Selçuklu Devleti’nde ise halka raiyyet denilir ve Müslüman olmayanlar zimmi statüsünde yaşarlar.
