Tanzimat Dönemi, Osmanlı Devleti’nde 1839-1876 yılları arasında modernleşme ve reform hareketlerinin gerçekleştirildiği dönemdir. Tanzimat kelimesi, “düzenlemeler, reformlar” anlamlarına gelmektedir. Tanzimat Dönemi, 3 Kasım 1839 tarihinde Gülhane Hatt-ı Hümayunu (Tanzimat Fermanı) ile başlamış ve 23 Aralık 1876 tarihinde Kanun-i Esasi’nin (Anayasa) ilanı ile sona ermiştir.
Tanzimat Dönemi yönetim anlayışında meydana gelen değişiklikler şunlardır:
-
Padişahın mutlak otoritesi sınırlandırılmış, kanun gücünün üstünlüğü ilk defa padişah tarafından kabul edilmiştir. Padişah, kendi haklarını Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı (1856) ile tanımlamış ve halka karşı sorumlu olduğunu ilan etmiştir.
-
Hükümet merkezinde yeniliklere karar veren ve yürüten kuruluşlar oluşturulmuştur. Örneğin, Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye (Yüksek Adalet Divanı), Meclis-i Tanzimat (Reform Meclisi), Meclis-i Umur-u Nafia (Bayındırlık İşleri Meclisi), Meclis-i Umur-u Ticaret (Ticaret İşleri Meclisi), Meclis-i Maarif (Eğitim İşleri Meclisi) gibi meclisler kurulmuştur.
-
Yönetimde liyakat esası getirilmiştir. Sadrazamlık görevine dil bilen ve Batı’yı iyi tanıyan nitelikteki kişiler getirilmiştir. Yöneticilerin eğitimi için Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler Fakültesi) ve Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) gibi okullar açılmıştır.
-
Halkın yönetime katılımı sağlanmıştır. Tanzimat Fermanı ile Müslüman ve gayrimüslimlerin can, mal ve namus güvenliği devletin koruması altına alınmış, kanun önünde de herkes eşit kabul edilmiştir. Islahat Fermanı ile azınlıklara temsil hakkı tanınmış, vergi adaleti sağlanmış ve askerlik süresi kısaltılmıştır. Kanun-i Esasi ile Türklerin ilk anayasası ilan edilmiş, Osmanlı Devleti’nde meşruti yönetime geçilmiştir. Halk, mebusları (milletvekilleri) seçmek için oy kullanma hakkına sahip olmuştur.
