Kapitülasyon, bir ülkenin vatandaşı olan ya da olmayan kişilere o ülkenin hükümdarı tarafından verilen ayrıcalık hakkıdır. Bu terim, Latince “caput” (baş) kelimesinden türetilmiştir ve geniş anlamıyla “baş eğmek” veya “teslim anlaşması yapmak” anlamlarını taşır. Tarihsel olarak, kapitülasyonlar bir ülkenin başka bir ülkenin vatandaşlarına verdiği ticari ayrıcalıklar bütünüdür.
Osmanlı Devleti, Yükselme Dönemi’nden imparatorluğun dağılışına kadar Avrupa devletlerine çeşitli kapitülasyonlar vermiştir. Bu kapitülasyonlar, Osmanlı kentlerinde örgütlenme hakkı, yabancıların kendi aralarındaki anlaşmazlıklarda konsolosluklara yargı yetkisi tanınması, Osmanlı topraklarında seyahat, taşımacılık ve satış serbestliği, Osmanlı sularında gemi işletme hakkı gibi hakları içerir. Örneğin, Kanuni Sultan Süleyman liderliğindeki Osmanlı Devleti, Fransızlara ayrıcalıklı haklar olarak bilinen kapitülasyonları vermiştir. Bu ayrıcalıklar, Osmanlı vatandaşlarının da Avrupa devletlerinde benzer haklara sahip olmasını sağlamıştır.
Kapitülasyonlar, tarihsel ve ekonomik bağlamda önemli bir rol oynamış ve Osmanlı İmparatorluğu’nun dönemine özgü bir uygulamadır.
