S. Freud’un kurucusu olduğu bu kurama göre bireyin kişiliği üç temel ögeden oluşur. Bunlar id ve libidodan oluşan alt benlik, egonun kendisi olan benlik ve toplumsal vicdan olarak bilinen süperego yani üst benliktir. Alt benliği oluşturan, temel biyolojik dürtüler ile uygun olmayan anlamsız isteklerdir. Bunlar cinsellik ve saldırganlık dürtüleridir. Ego, benliği simgeler; işlevi idin isteklerini rasyonalize etmek ve denetlemektir. Süperego diye bilinen toplumsal vicdan yani ahlak, normatif etkiyle olayları değerlendirir ve kişinin olumlu toplumsal yargılar doğrultusunda kararlar almasını sağlar. İd, ego ve süperego birbirlerini etkiler bazen de birbirleriyle çelişirler. Ego, id ve süperego arasında denge işlevi görür. İdin isteklerini süperegonun vicdani perspektifinde ego olarak dengeler ve denetler. Freud’a göre idin gerçekleştirilemeyen istekleri bilinçaltına atılır. Ona göre kişiliğin oluşmasında bu üç temel kavram rol oynar. Egosu id ve süperegoya baskın olan kişi mantıklı kararlar alan, kendisi ve çevresindekileri düşünen bir kişilik olarak karşımıza çıkar. Süperegosu baskın olan bireyi toplumsal değerleri ön plana çıkaran, duygularını ifade etmekte zorlanan, çekingen ve utangaç bir kişiliğe sahiptir. İdi baskın olan kişi yalnızca kendini düşünen, başkalarına saygısı olmayan, zevk düşkünü, katı ve acımasız bir kişiliğe sahiptir. Psikanalitiğin diğer temsilcileri olan Fromm, Horney, Adler, Jung ise aşırı cinsellik ve şiddet vurgusundan dolayı Freud’u eleştirmişlerdir.
