Erzurum Kongresi, 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum’da toplanan bir kongredir. Kongre, Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlığında Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki milli cemiyetlerin bir araya gelerek milli mücadele için kararlar aldığı bir toplantıdır.
Erzurum Kongresi Önemi
Birçok yönüyle Türkiye Cumhuriyeti için ilklerin kongresidir. Erzurum Kongresi’nin önemini maddelerle şöyle açıklayabiliriz.
-
Doğu illerinin Türkiye'ye at olduğu belirtilmiştir.
-
Türkiye'nin parçalanmak istenmesine, işgal edilmesine, ilk direniş örneğidir.
-
Başta sadece Doğu Anadolu için yapılmış, kararları Türkiye'nin kuruluşunu etkilemiştir.
-
Doğu Anadolu'daki milli örgütlerin tek çatı altında mücadele etmesini sağlamıştır.
-
Amasya Kongresi’nin başlattığı sürecin daha örgütlü hale gelmesini sağlamıştır.
-
Burada ilk defa milli sınırlardan bahsedilmiş ve çeşitli kararlar alınmıştır.
-
Türk Devleti’nin temelleri burada atılmıştır.
-
Vatanın bir bütün olduğu, parçalanamayacağı esası burada belirlenmiştir.
-
Manda ve Himaye reddedilmiştir.
Erzurum kongresinin toplanma nedeni, alınan kararları ve sonuçları şöyledir.
Nedenleri
-
En önemli toplanma nedeni, İtilaf devletlerinin Doğu Anadolu üzerinde kurdukları planlara engel olup, milli birlik ile karşı koymaktır.
-
Amasya Genelgesi’nin bölgede kabul edilmesini sağlamak ve ulusal kongreler için Doğudan destek almaktır.
-
Bölgenin Türk yurdu olmasını sağlamak ve burada bütünü kapsayan, bir çatıda toplanan milli güç oluşturmaktır.
Erzurum Kongresinde alınan kararlar şöyledir:
-
Ulusal sınırların içerisinde yer alan vatan bütündür, parçalanamaz.
-
Osmanlı dağılırsa vatan topyekun birlikte savunulacaktır.
-
Yurdun her alanı bir bütündür. Bundan taviz verilmeyecektir.
-
İstanbul hükumetine alternatif olan bir hükumetin kurulması gerekliliği kararı alınmıştır.
-
Hristiyan unsurlara dengeyi bozacak olan herhangi bir ayrıcalık tanınmayacaktır.
-
Ulusal irade, milli mücadeleye dâhil olmalı kararı alınmıştır.
-
Manda ve himayenin kabul edilmeyeceği belirtilmiştir.
-
Kongrede manda yanlıları olan delegeler Mustafa Kemal Atatürk tarafından ikna edilmiştir.
-
Meclis-i Mebusan'ın hemen toplanmasının gerekliliği vurgulanmıştır.
Sonuçları
Erzurum Kongresinde alınan tüm kararlar yurdun her alanına duyurulmuştur. Bununla kalınmayıp diğer dış ülkelere de alınan kararlar duyurulmuştur.
-
Toplanma amacı Doğu Anadolu Bölgesi’ni korumak olsa bile, kararların ulusu ilgilendirdiği apaçık ortadadır.
-
Alınan kararların uygulanmaya alınabilmesi için temsilciler heyeti kuruldu. Bu heyetin başkanlığını Mustafa Kemal Atatürk yapmıştır.
-
Hem iç hem dış politikayı ilgilendiren kararlar ilan edilmiştir. Kongre burada meclis gibi davranmıştır.
-
Batı Anadolu'da yer alan cemiyetlerin daha hızlı kararlar alması sağlanmıştır.
-
İtilaf devletleri Erzurum Kongresi’nin yapılmasına engel olmak istemişler ancak başarılı olamamışlardır.
-
Ulusal egemenliğin koşulsuz şekilde gerçekleştirilmesi kararı alınmıştır.
-
Kongre sonrasında İstanbul hükumeti Rauf Bey ve Mustafa Kemal Atatürk'ün tutuklanmalarını emretmiştir. Fakat İstanbul Hükumeti Anadolu'ya söz geçiremediğini bu kongreden sonraki süreçte iyice anlamıştır.
