Aliya İzzetbegoviç, Bosna-Hersek’in ilk cumhurbaşkanı, siyasetçi, avukat, İslam filozofu ve yazardır. Hayatı boyunca Bosna-Hersek’in bağımsızlığı ve İslam’ın yeniden canlanması için mücadele etmiştir.
-
Aliya İzzetbegoviç, 8 Ağustos 1925’te Bosna-Hersek’teki Bosanski Şamats şehrinde doğdu. Ailesi, Osmanlı döneminde Belgrad’da yaşayan ve 1868’de Sırbistan’dan sürülen eski bir aristokrat ailenin soyundan geliyordu. Dedesi Alija, Üsküdar’da askerlik yaparken bir Türk kızıyla evlenmiş ve sonradan Bosanski Şamats’ın belediye başkanı olmuştu.
-
Aliya İzzetbegoviç, Saraybosna’da bir Alman lisesinde eğitim gördü. Lise çağında İslami konulara ilgi duydu ve Genç Müslümanlar Derneği’ne katıldı. II. Dünya Savaşı sırasında hem Hırvatlar hem de Sırplar tarafından askere alınmak istendi, ancak bunlardan kaçındı. 1946’da İslami faaliyetlerinden dolayı tutuklandı ve üç yıl hapis yattı.
-
Hapisten çıktıktan sonra önce hukuk, sonra ziraat fakültesini bitirdi. 25 yıl avukatlık ve bir inşaat firmasında yöneticilik yaptı. 1970 yılında İslam Deklarasyonu adlı bir kitap yazdı. Bu kitapta, modern dünyada İslam’ın nasıl yaşanması gerektiğini anlattı. Kitap, Yugoslavya’daki komünist rejim tarafından tehlikeli bulundu ve İzzetbegoviç 1983’te tekrar tutuklandı. Bu sefer 14 yıl hapis cezasına çarptırıldı, ancak uluslararası baskılar sonucu 1988’de serbest bırakıldı.
-
1990 yılında Demokratik Eylem Partisi’ni kurdu ve Bosna-Hersek’in ilk çok partili seçimlerinde Boşnakların çoğunluğunu kazandı. 1992’de Bosna-Hersek’in bağımsızlığını ilan etti ve cumhurbaşkanlığı konseyinin ilk başkanı oldu. Ancak bu karar, Sırplar ve Hırvatlar tarafından kabul edilmedi ve ülke iç savaşa sürüklendi. İzzetbegoviç, ülkesini savunmak için uluslararası toplumdan destek istedi, ancak çok az yardım aldı. Savaş boyunca Saraybosna’da kaldı ve halkına moral vermeye çalıştı.
-
1995’te Dayton Anlaşması imzalandı ve savaş sona erdi. Anlaşmaya göre, Bosna-Hersek iki özerk bölgeye bölündü: Sırpların kontrolündeki Sırp Cumhuriyeti ve Boşnak-Hırvat Federasyonu. İzzetbegoviç, bu anlaşmayı kabul etmek zorunda kaldığını, ancak adaletli bulmadığını söyledi. Aynı yıl Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi, ancak ödülü Güney Afrikalı liderler Nelson Mandela ve Frederik Willem de Klerk ile paylaştı.
-
1996 yılında cumhurbaşkanlığı konseyinin başkanlığından ayrıldı, ancak 2000 yılına kadar Boşnak üye olarak görev yapmaya devam etti. 2000 yılında sağlık sorunları nedeniyle siyasetten çekildi. 19 Ekim 2003’te Saraybosna’da hayatını kaybetti.
