XIX. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti’nin ekonomik bağımsızlığından söz etmek oldukça zordur. Çünkü bu dönemde Osmanlı Devleti, hem iç hem de dış faktörler nedeniyle ciddi bir ekonomik kriz yaşamıştır.
Bu faktörlerden bazıları şunlardır:
-
Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılda pek çok savaşa girmiş ve bu savaşlar sonucunda toprak kaybı, nüfus azalması, askeri harcamaların artması ve vergi gelirlerinin düşmesi gibi sorunlarla karşılaşmıştır. Örneğin, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Osmanlı Devleti, Kars, Ardahan, Batum, Doğu Rumeli ve Kıbrıs’ı kaybetmiş ve 93 Harbi olarak da bilinen bu savaşta 130 milyon altın tazminat ödemek zorunda kalmıştır
-
Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılda sanayileşme sürecine ayak uyduramamış ve Batılı ülkelerin teknolojik ve ekonomik gelişimine geride kalmıştır. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin dış ticaret açığı vermesine ve ithalata bağımlı hale gelmesine neden olmuştur. Ayrıca, Osmanlı Devleti’nin tarım ürünleri ve hammaddelerinin fiyatları düşerken, ithal ettiği sanayi ürünlerinin fiyatları artmıştır. Bu da Osmanlı Devleti’nin döviz rezervlerinin azalmasına ve borçlanmasına yol açmıştır.
-
Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılda büyük güçlerin siyasi ve ekonomik müdahalelerine maruz kalmıştır. Bu müdahalelerden en önemlisi, 1856 Paris Antlaşması ile başlayan Kapitülasyonlardır. Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti’nin yabancılara tanıdığı ayrıcalıklardır. Bu ayrıcalıklar arasında gümrük vergilerinin düşürülmesi, ticaret serbestliği, yargı muafiyeti, mali denetim ve borç verme yetkisi gibi maddeler bulunmaktadır. Bu maddeler, Osmanlı Devleti’nin ekonomik egemenliğini zayıflatmış ve büyük güçlerin Osmanlı toprakları üzerinde sömürgeci bir politika izlemesine imkan vermiştir.
Bu bilgiler ışığında, XIX. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti’nin ekonomik bağımsızlığından söz etmek mümkün görünmemektedir. Zira Osmanlı Devleti, hem kendi içinde hem de dışarıdan gelen baskılar nedeniyle ekonomik olarak çöküşe sürüklenmiştir. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin siyasi varlığını da tehdit etmiştir.
