Aristoteles’in dört neden öğretisi, bir şeyin nasıl ve niçin var olduğunu açıklamak için dört farklı nedenden bahseder. Bu nedenler şunlardır:
-
Maddi neden: Bir şeyin hangi maddeden yapıldığını gösteren nedendir. Örneğin, bir heykelin maddi nedeni, onu oluşturan taş, metal, kil gibi maddelerdir.
-
Formel neden: Bir şeyin hangi biçime sahip olduğunu gösteren nedendir. Örneğin, bir heykelin formel nedeni, onun şeklini, boyutunu, oranını, detaylarını belirleyen tasarımdır.
-
Etken neden: Bir şeyin hangi etken tarafından meydana getirildiğini gösteren nedendir. Örneğin, bir heykelin etken nedeni, onu yapan heykeltıraş, zanaatkar, sanatçı gibi kişi veya güçtür.
-
Ereksel neden: Bir şeyin hangi amaç için yapıldığını gösteren nedendir. Örneğin, bir heykelin ereksel nedeni, onun anlamını, işlevini, değerini, mesajını ifade eden nihai hedeftir.
Bu öğretiye göre, aşağıda verilen Hitit Güneşi heykeli ile ilgili ifadelerin karşılıkları şöyle olabilir:
-
Bu heykel, Alacahöyük’teki kazılarda bulunan bir Hatti eserinin kopyasıdır. -> Maddi neden
-
Bu heykel, güneşi ve etrafındaki öğeleri simgeleyen dairesel bir biçime sahiptir. -> Formel neden
-
Bu heykel, heykeltıraş Nusret Suman tarafından 1978 yılında yapılmıştır. -> Etken neden
-
Bu heykel, Ankara’nın sembolü olarak Sıhhiye Meydanı’na konulmuştur. -> Ereksel neden
