Aşağıdaki metni okuyup metinden hareketle verilen soruları cevaplayınız.
BİLİM FELSEFESİ
15-17. yüzyıl bilim insanlarından ilki Kopernik’tir. Ptolemy (yer merkezli evren) sistemini incelerken öğretinin yetersiz yanlarını geliştirmek için merkeze “Güneş”i koyan Kopernik, otoriteler tarafından kınama ve alay etme tepkileriyle karşılaşır. Kopernik eserlerinde mistik bir ifadeyle güneşi şöyle tasvir eder:
‘’“
Evrenin merkezine güneş taht kurmuştur. Bu görkemli tapınakta her şeyi bir anda aydınlatan “Güneş” dediğimiz nur kütlesi için daha saygın bir konum düşünülebilir miydi? Güneşi evrenin lambası, bilge yöneticisi diye övenler olmuştu. Güneş gerçekten tahtına kurulmuş sultan gibi çevresinde dolaşan gezegenleri çocukları gibi yönetir
.”’’
İnsanlığın mutlu ve aydınlık geleceğine yönelen aklı ve güvenilir bilgiyi yanlış bilgilerden, yerleşik tabulardan kurtarmak gerektiğini ifade eden F. Bacon, bu doğrultuda bilim insanına bilimsel olma yönünde yeni bir amaç belirler.
‘’“
Bilim insanı ne ağını içinden çekerek ören örümcek gibi ne de çevresinden topladığıyla yetinen karınca gibi davranmalıdır. Bilim insanı topladığını işleyen, düzenleyen bal arısı gibi yapıcı bir etkinlik içinde olmalıdır.
”’’
Galilei, hızla yayılan eserlerinin kilise tarafından onaylanmış resmî görüşe ters düştüğü gerekçesiyle engizisyon mahkemesine çıkarılır. Ağırlaştırılmış ceza karşısında düşüncelerini geri alması ve pişmanlığını dile getirmesi şartıyla serbest bırakılacağı belirtilir.
‘’“
Ben Galileo Galilei; geçmişteki tüm aykırı ve yanlış düşüncelerimden huzurunuzda kendimi lanetliyor, bir daha böyle saçmalıklara düşmeyeceğime, kutsal öğretiye aykırı hiçbir fikir taşımayacağıma yemin ediyorum.
”’’
İngiltere’de dünyaya gelen Newton, yazmak için üzerinde iki yıl çalıştığı “Prensipler” eserini düzeysiz polemiklerden korumak için Latince kaleme almıştır. Eşsiz yapıtlarıyla etkisi dünyanın her yerine yayılan Newton, evren karşısındaki merak ve heyecanını dile getirmekten kaçınmaz.
‘’“
Dünyaya nasıl göründüğümü bilmiyorum ama ben kendimi keşfedilmemiş gerçeklerle dolu bir okyanusun kıyısında oynayan, düzgün bir çakıl taşı ya da güzel bir deniz kabuğuna sevinen bir çocuk gibi görüyorum.
”’’
Sorular
1. Metne göre Rönesans’ta felsefi ve bilimsel gelişmelere karşı gösterilen direncin nedenleri nelerdir? Açıklayınız.
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
2. Metinde verilen düşünürlerin sergilemiş olduğu duruş, bilimin gelişmesine fayda sağlamış mıdır? Değerlendiriniz.
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
Sorular ve Cevaplar:
1. Metne göre Rönesans’ta felsefi ve bilimsel gelişmelere karşı gösterilen direncin nedenleri nelerdir? Açıklayınız.
Metne göre Rönesans’ta felsefi ve bilimsel gelişmelere karşı gösterilen direncin nedenleri şunlardır:
-
Rönesans’ta bilim insanları, evreni ve doğayı anlamak için akıl yoluyla araştırma yapmışlar, gözlem ve deney yöntemlerini kullanmışlardır. Bu durum, kilisenin otoritesini ve kutsal kitapların yorumunu sorgulamaya açmıştır. Kilise, bilim insanlarının fikirlerini sapkınlık ve küfür olarak görmüş, onları baskı altına almış, yargılamış ve cezalandırmıştır.
-
Rönesans’ta bilim insanları, eski Yunan ve Roma uygarlıklarının mirasını devralmış, antik kaynaklara dayanan bilgileri yeniden keşfetmiş ve geliştirmişlerdir. Bu durum, orta çağda kabul edilen geleneksel ve dogmatik bilgilerle çelişmiştir. Örneğin, Kopernik’in güneş merkezli evren modeli, Ptolemy’nin yer merkezli evren modeline karşı gelmiştir. Bu da, bilim insanlarının fikirlerinin reddedilmesine ve alay edilmesine neden olmuştur.
2. Metinde verilen düşünürlerin sergilemiş olduğu duruş, bilimin gelişmesine fayda sağlamış mıdır? Değerlendiriniz.
Metinde verilen düşünürlerin sergilemiş olduğu duruş, bilimin gelişmesine fayda sağlamıştır. Çünkü:
-
Kopernik, güneş merkezli evren modeliyle astronomi bilimine yeni bir bakış açısı kazandırmış, gezegenlerin hareketlerini daha doğru açıklamış, daha sonra Galilei ve Kepler gibi bilim insanlarının çalışmalarına ilham vermiştir.
-
F. Bacon, bilimsel yöntemin temel ilkelerini ortaya koymuş, bilim insanlarını gözlem, deney ve akıl yürütme yapmaya teşvik etmiş, bilimsel bilginin yanlışlardan ve önyargılardan arındırılması gerektiğini savunmuştur.
-
Galilei, teleskopu geliştirerek gökyüzünü incelemiş, Kopernik’in güneş merkezli evren modelini destekleyen kanıtlar bulmuş, fizik biliminde yerçekimi, eylemsizlik, atalet gibi kavramları ortaya atmıştır.
-
Newton, evrensel çekim yasasını formüle etmiş, mekanik, optik, matematik gibi alanlarda önemli buluşlar yapmış, bilimsel devrimin en büyük isimlerinden biri olmuştur.
