Mondros Ateşkes Antlaşması, Birinci Dünya Savaşı’nda yenilen Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında 30 Ekim 1918’de Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda imzalanan bir anlaşmadır. Bu anlaşma, Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğüne ve bağımsızlığına büyük zararlar vermiştir. Anlaşmanın imzalanmasına karşı farklı tutumlar sergilenmiştir. Bu tutumları şöyle özetleyebiliriz:
-
İstanbul Hükûmeti: Anlaşmayı imzalayan hükûmet, Ahmet İzzet Paşa hükûmetiydi. Ancak bu hükûmet, anlaşmanın ağır şartları nedeniyle istifa etti. Yerine gelen Tevfik Paşa hükûmeti, İtilaf Devletleri’nin baskısıyla Damat Ferit Paşa hükûmetine dönüştü. Damat Ferit Paşa hükûmeti, anlaşmanın uygulanmasını kolaylaştırmak için işbirliği yaptı. Anlaşmanın 7. maddesi gereği, İtilaf Devletleri’nin güvenliğini tehdit eden kişi ve grupları tutuklamak için Sevrak-ı Adliye adlı bir komisyon kurdu. Bu komisyon, milli mücadele yanlısı pek çok kişiyi tutukladı veya sürgüne gönderdi.
-
Mustafa Kemal: Anlaşma imzalandığında Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’na atanan Mustafa Kemal, anlaşmanın çok ağır olduğunu ve Osmanlı Devleti’ni parçalayacağını düşünüyordu. Bu nedenle, İstanbul Hükûmeti’ne anlaşmayı reddetmesini veya en azından ertelenmesini istedi. Ancak bu talepleri dikkate alınmadı. Mustafa Kemal, anlaşmaya karşı direniş örgütlemek için Samsun’a çıkarak milli mücadeleyi başlattı.
-
Halk: Anlaşma, Türk halkının büyük tepkisine neden oldu. Halk, anlaşmayı bir ihanet olarak gördü ve İstanbul Hükûmeti’ni protesto etti. Anadolu’da çeşitli yerlerde milli cemiyetler kuruldu. Bu cemiyetler, İtilaf Devletleri’nin işgaline karşı silahlı direnişe geçti. Mustafa Kemal’in önderliğindeki milli mücadele hareketine destek verdi.
