Kemosentez, ışık enerjisi olmadan organik madde üretilmesidir. Kemosentez, karanlık ve güneş görmeyen bölgelerde gerçekleşen bir madde sentezi olayıdır. Kemosentez, inorganik maddelerin oksidasyonu sonucunda meydana gelen kimyasal enerjiyi kaynak olarak kullanır. Bunun sonucunda da organik madde sentezi ortaya çıkar. Kemosentez olayını gerçekleştiren canlılara kemoototrof ismi verilir.
Kemosentez yapan canlılar genellikle prokaryot hücre yapısına sahip olan bazı bakteri ve arkelerdir. Bu canlılar, demir, kükürt, hidrojen veya azot gibi inorganik maddeleri veya metanı oksitleyerek enerji elde ederler. Bu enerjiyi kullanarak karbondioksiti organik maddeye dönüştürürler. Kemosentez yapan canlılar, özellikle hidrotermal bacalar, lav yatakları, sulak alanlar ve toprak gibi zorlu ortamlarda yaşarlar.
Kemosentez yapan canlılara örnekler şunlardır:
-
Toprakta bulunan ve amonyak/amonyum oksitleyerek nitrojen bağlayan arke ve bakteriler
-
Sulak alanlarda bulunan ve H2 ile CO2’den bataklık gazının temel bileşeni olan metanı elde eden metanojen arkeler
-
Lav yataklarında bulunan Fe+2 oksitleyici bakteriler
-
Derin deniz hidrotermal bacalarında bulunan sülfür oksitleyici arkeler (tipik bir örnek olarak, Sulfolobus cinsi)
Kemosentezin önemi şunlardır:
-
Kemosentez, amonyak, hidrojen sülfür gibi işe yaramaz gibi görünen, biriktiğinde çevre kirliliğine neden olan zararlı zehirli maddeleri işe yarar hale getirir.
-
Kemosentez, güneş ışığına erişimi olmayan ortamlarda yaşayan canlıların besin ihtiyacını karşılar ve bu ortamlarda birincil üreticilerdir.
-
Kemosentez, madde döngülerine katkı sağlar. Örneğin, azot döngüsünde nitrifikasyon olayı kemosentez ile gerçekleşir.
-
Kemosentez, endüstriyel alanlarda kullanılabilir. Örneğin, kükürt bakterilerinin kemosentezi ile sülfürik asit üretilebilir.
