Virüsler, sadece canlı hücreleri enfekte edebilen ve böylece çoğalabilen mikroskobik enfeksiyon etkenleridir. Parazitler ise, başka canlılardan beslenen ve onlara zarar veren canlılardır. Virüsler, parazit olarak kabul edilebilir çünkü konak hücrenin metabolizmasını, enerjisini ve genetik materyalini kullanarak kendilerini kopyalarlar ve bu süreçte konak hücreye zarar verirler.
Virüsler, zorunlu hücre içi parazittir çünkü kendi başlarına çoğalamazlar. Virüslerin hücre zarı, çekirdek, sitoplazma ve organelleri yoktur. Hücresel yapıya sahip değildirler. Bu yüzden virüsler, kendi proteinlerini ve enerjilerini üretemezler. Virüslerin tek sahip oldukları şey, DNA veya RNA’dan oluşan genetik materyalleridir. Bu genetik materyalleri kopyalamak ve yeni virionlar oluşturmak için virüsler, konak hücrenin içine girmek zorundadırlar. Virüsler, konak hücrenin içine girdikten sonra, konak hücrenin ribozomlarını, enzimlerini ve nükleotidlerini kullanarak kendi genetik materyallerini kopyalarlar. Sonra bu genetik materyalleri, konak hücrenin amino asitleri ile birlikte protein kılıflara yerleştirerek yeni virionlar oluştururlar. Bu şekilde virüsler, konak hücrenin kaynaklarını tükettikleri ve fonksiyonlarını bozdukları için parazit olarak davranırlar.
Virüslerin zorunlu hücre içi parazit olmasının bir sonucu da, virüslerin sadece belirli türdeki hücreleri enfekte edebilmeleridir. Virüslerin konak hücreye girebilmeleri için, virionların üzerinde bulunan antijen adı verilen moleküllerin, konak hücrenin zarındaki reseptör adı verilen moleküllerle uyumlu olması gerekir. Bu uyum sayesinde virionlar, reseptörleri tanıyarak konak hücrenin içine girerler. Ancak her virionun antijeni her reseptöre uymaz. Bu yüzden virüsler sadece kendilerine uygun reseptörleri taşıyan hücreleri enfekte edebilirler. Bu duruma virüsün konak özgüllüğü denir. Örneğin; grip virüsünün antijeni sadece üst solunum yollarındaki hücrelerin reseptörleriyle uyar. Bu yüzden grip virüsünün enfekte edebildiği tek organ üst solunum yollarıdır.
Virüslerin zorunlu hücre içi parazit olmasının avantajları ve dezavantajları vardır.
Avantajları şunlardır:
-
Virüsler, konak hücrenin kaynaklarını kullanarak kendilerini kopyaladıkları için enerji harcamazlar.
-
Virüsler, konak hücrenin genetik materyaliyle etkileşime girerek mutasyon geçirebilir ve böylece yeni türler oluşturabilir.
-
Virüsler, konak hücrenin bağışıklık sisteminden kaçarak kendilerini koruyabilir.
Dezavantajları şunlardır:
-
Virüsler, konak hücre bulamadıklarında çoğalamazlar ve kristal yapıya dönüşerek etkisiz hale gelirler.
-
Virüsler, konak hücrenin ölümüne neden olabilir ve böylece yeni konak hücre bulmakta zorlanabilirler.
-
Virüsler, konak hücrenin bağışıklık sistemine karşı savunmasızdırlar ve antikorlar, interferonlar ve aşılar gibi yöntemlerle yok edilebilirler.
Virüslerin zorunlu hücre içi parazit olması, insan sağlığı üzerinde de önemli etkilere sahiptir. Virüsler, pek çok hastalığa neden olabilir. Örneğin; kuduz, hepatit, grip, uçuk ve AIDS gibi hastalıklar virüslerin neden olduğu hastalıklardır. Bu hastalıkların tedavisi için genellikle antiviral ilaçlar kullanılır. Antiviral ilaçlar, virüslerin konak hücreye girmesini, genetik materyallerini kopyalamasını veya yeni virionlar oluşturmasını engelleyen ilaçlardır. Ancak antiviral ilaçlar, virüsleri tamamen yok etmez. Sadece virüslerin çoğalmasını yavaşlatır. Bu yüzden virüslerin neden olduğu hastalıklara karşı en etkili yöntem korunmadır. Korunma yöntemleri arasında hijyen kurallarına uymak, bağışıklık sistemini güçlendirmek, riskli davranışlardan kaçınmak ve aşı olmak sayılabilir.
Virüslerin zorunlu hücre içi parazit olması, biyoteknoloji ve genetik mühendisliği alanında da yeni imkanlar sunmaktadır. Virüsler, genetik materyallerini konak hücreye aktarabilme yetenekleri sayesinde gen transferi için kullanılabilir. Gen transferi, bir canlıdan alınan bir genin başka bir canlıya aktarılması işlemidir. Gen transferi ile pek çok amaç gerçekleştirilebilir. Örneğin; gen tedavisi, transgenik organizmalar, DNA aşıları ve klonlama gibi uygulamalar gen transferi ile yapılabilir. Gen transferi için kullanılan virüslere vektör denir. Vektör olarak kullanılan virüslerin zararlı özellikleri giderilir ve istenen gen onlara yerleştirilir. Sonra bu virüsler konak hücreye gönderilerek gen transferi sağlanır.
Virüslerin zorunlu hücre içi parazit olması, hem insan sağlığı hem de bilimsel çalışmalar açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Virüsler hem hastalık etkeni hem de araştırma aracı olarak kullanılabilir. Virüslerin doğru şekilde anlaşılması ve kontrol edilmesi için daha fazla çalışma yapılması gerekmektedir.
