Yeryüzünde farklı iklim özelliklerinin görülmesinin sebepleri birçok faktöre bağlıdır. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Enlem: Enlem, bir yerin ekvatora olan uzaklığını gösterir. Enlem arttıkça güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı azalır ve ısınma etkisi de azalır. Bu nedenle ekvatora yakın yerlerde sıcaklık yüksek, kutuplara yakın yerlerde ise sıcaklık düşüktür. Ayrıca enlem, mevsimlerin oluşmasında da etkilidir. Ekvatoral bölgede mevsim farkı yoktur, ılıman kuşakta dört mevsim yaşanır, kutup bölgelerinde ise yaz ve kış mevsimleri uzundur.
-
Yükselti: Yükselti, bir yerin deniz seviyesine göre yüksekliğini gösterir. Yükselti arttıkça hava basıncı ve yoğunluğu azalır ve ısınma etkisi de azalır. Bu nedenle yüksek yerlerde sıcaklık düşük, alçak yerlerde ise sıcaklık yüksektir. Örneğin, Ekvator’da deniz seviyesinde sıcaklık 27°C iken, 3000 metre yükseklikte 15°C’dir.
-
Yer şekilleri: Yer şekilleri, dağlar, platolar, ovalar gibi yeryüzünün şekillenmesini ifade eder. Yer şekilleri, iklim üzerinde hem sıcaklık hem de yağış açısından etkilidir. Örneğin, dağlar denizden gelen nemli hava kütlelerinin iç kesimlere ulaşmasını engelleyerek karasallığın artmasına neden olur. Ayrıca dağların yamaçları arasında bakı farklılığına bağlı olarak sıcaklık ve bitki örtüsü değişir.
-
Denize göre konum: Denize göre konum, bir yerin denize olan uzaklığı veya yakınlığıdır. Denizler geç ısınıp geç soğuduğu için denize yakın yerlerde sıcaklık farkları az, denize uzak yerlerde ise sıcaklık farkları fazladır. Bu durum karasallığın derecesini belirler. Ayrıca denize yakın yerlerde nem oranı ve yağış miktarı fazla, denize uzak yerlerde ise nem oranı ve yağış miktarı azdır.
-
Rüzgarlar: Rüzgarlar, hava kütlelerinin hareketidir. Rüzgarlar iklim üzerinde hem sıcaklık hem de yağış açısından etkilidir. Örneğin, okyanuslardan karaya doğru esen rüzgarlar nemli hava kütlelerini taşıyarak yağış getirirken, karadan okyanusa doğru esen rüzgarlar kuru hava kütlelerini taşıyarak kuraklık oluşturur.
Bu faktörlerin yanı sıra okyanus akıntıları, basınç merkezleri, volkanik faaliyetler gibi diğer etmenler de iklim üzerinde rol oynar.
