6. ÜNİTE DEĞERLENDİRME SORULARI
A. Aşağıdaki cümleleri kutucuklarda verilen kavramlardan uygun olanıyla tamamlayınız. Kavramlara uygun ekler getirebilirsiniz.
1. Karahanlı Devleti Bilge Kül Kadır Han tarafından kurulmuştur.
2. Yusuf Has Hacip Kutadgu Bilig adlı eserinde hükümdara öğütler verir.
3. Katvan Savaşı, 1141 yılında Selçuklularla Karahitaylar arasında yapıldı.
4. Selçuklu atabeyliklerden biri de Azerbaycan’da kurulan İldenizliler Atabeyliği’dir.
5. Bâtınilerin Büyük Selçuklu topraklarındaki merkezi Alamut Kalesi’dir.
6. Ani Kalesi’ni fetheden Alparslan Abbasi halifesinden Ebü’l-feth unvanını aldı.
7. Büyük Selçuklu Devleti en geniş sınırlarına Sultan Melikşah Dönemi’nde ulaştı.
8. Büyük Selçuklu Devleti’nde sultanın ve sarayın korunmasından emir-i candar sorumludur.
B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
(D) 1. İtil Bulgarları Almuş Han Dönemi’nde İslamiyet’i kabul etmişlerdir.
(D) 2. Büyük Selçuklu Sultanı Sencer sultan-ı azam unvanıyla tarihe geçmiştir.
(Y) 3. Büyük Selçuklu Devleti’nde hükümdarların çocuklarına gulam denirdi.
(Y) 4. Divan-ı Hikmet, Ömer Hayyam tarafından yazılmış bir şiir kitabıdır.
(D) 5. Selçuklu mimarisinin en önemli eserlerinden olan Mescid-i Cuma İran’ın İsfahan şehrindedir.
(Y) 6. Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusu Selçuk Bey, Oğuzların Kızık boyundandır.
(D) 7. Büyük Selçuklu Devleti’nde hâzinenin gelir kaynaklarından biri de haraç vergisidir.
(Y) 8. Dandanakan Savaşı Gaznelilerin zaferiyle sonuçlanmıştır
(D) 9. Gazneli Mahmut sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır.
(D) 10. Karahanlılar Satuk Buğra Han Dönemi’nde İslamiyet’i kabul etmişlerdir.
C. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Türklerin İslamiyet’i kabulünü kolaylaştıran etkenler neler olmuştur?
-
Türklerin İslamiyet’i kabulünü kolaylaştıran etkenlerden biri, Türklerin eski dinleri olan Gök Tanrı inancı ile İslamiyet arasında bazı ortak noktaların olmasıdır. Örneğin, her iki dinde de tek tanrı inancı, ahiret inancı, kurban kesme gibi ibadet ve inançlar bulunmaktadır.
-
Türklerin İslamiyet’i kabulünü kolaylaştıran etkenlerden bir diğeri, İslamiyet’in hoşgörülü, eşitlikçi ve adaletli bir din olmasıdır. İslamiyet, Arapların mevali politikasına son vererek Türklere ve diğer milletlere saygı göstermiş, onları orduda ve devlette önemli görevlere getirmiş, ticaret ve kültür alışverişini teşvik etmiştir.
-
Türklerin İslamiyet’i kabulünü kolaylaştıran etkenlerden bir başkası da, Türklerin cihan anlayışı ile İslamiyet’in cihad anlayışının benzerliği ve uyumu olmuştur. Türkler, tarih boyunca dünyaya hakim olma düşüncesiyle geniş topraklara yayılmış, İslamiyet ise dünyaya Allah’ın kelamını yayma düşüncesiyle fetihlere girişmiştir. Bu şekilde Türkler, hem İslamiyet’ten etkilenmiş hem de İslamiyet’e siyasi, askeri, dini, kültürel ve sanatsal katkılarda bulunmuştur.
2. Malazgirt Zaferi’nin Türk tarihindeki yeri ve önemi nedir? Açıklayınız.
Malazgirt Zaferi, Türk tarihinin en önemli zaferlerinden biridir. Bu zaferle Anadolu’nun kapıları Türklere açılmış ve Osmanlı İmparatorluğu’na ve Türkiye Cumhuriyeti’ne giden yolun ilk adımları atılmıştır. Malazgirt Zaferi, aynı zamanda Bizans İmparatorluğu’nun doğudaki varlığına büyük bir darbe indirmiş ve Anadolu’nun Türkleşmesinde belirleyici bir rol oynamıştır.
Malazgirt Zaferi’nin Türk tarihindeki yeri ve önemi şöyle açıklanabilir:
-
Malazgirt Zaferi, Türklerin Anadolu’ya yerleşmelerini sağlayan ve yurt olarak görmelerini pekiştiren bir savaştır. Türkler, bu savaştan önce de Anadolu’ya akınlar düzenlemişler ancak Bizans’ın bölgedeki ağırlığı nedeniyle kalıcı bir başarı elde edememişlerdir. Malazgirt Zaferi ile Bizans’ın bölgedeki gücü kırılmış ve Türklerin Anadolu’da kalıcı olmaları mümkün olmuştur.
-
Malazgirt Zaferi, Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu beylikler, daha sonra Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurulmasına ve Anadolu’nun tamamen fethedilmesine katkı sağlamışlardır. Anadolu Selçuklu Devleti ise Osmanlı İmparatorluğu’nun temelini oluşturmuştur.
-
Malazgirt Zaferi, Bizans İmparatorluğu’nun doğudaki varlığını sona erdirecek süreci başlatmıştır. Bizans, bu savaşta ağır bir yenilgi almış, siyasi ve ekonomik bir krize girmiş, askeri gücü büyük ölçüde azalmıştır. Bizans, bundan sonra Anadolu’da Türklere karşı direnememiş ve İstanbul ile Rumeli’ne sıkışmıştır.
-
Malazgirt Zaferi, yalnızca Türk ve Bizans tarihini değil, Anadolu coğrafyası ve bu bölgede yaşayan tüm halkların geleceklerini de etkilemiştir. Bu zaferle Türkler, Anadolu’da yeni bir medeniyet kurmuşlar, kültürlerini ve dinlerini yaymışlar, bölgeye barış ve refah getirmişlerdir. Malazgirt Zaferi, aynı zamanda Avrupa’ya açılmanın da ilk adımı olmuştur.
3. Nizâmülmülk’e göre iyi bir hükümdarda bulunması gereken özellikler nelerdir?
Cevap: Nizâmülmülk’e göre iyi bir hükümdarda bulunması gereken özellikler şunlardır:
-
Bilgili olmalıdır. Bilgili olmayan hükümdar ve yöneticiler devlet işlerini beceremezler ve halk arasında huzursuzluk baş gösterir.
-
Halka iyi davranmalıdır. Halkın sevgisini ve güvenini kazanmalıdır.
-
Adaletli olmalıdır. Adaletsizlik, yönetimde olmaması gereken unsurları ortaya çıkaran temel sebeptir.
-
Bağışlayıcı ve eli bol olmalıdır. Açgözlülük ve cimrilik, halk arasında hoşnutsuzlukla karşılanır.
-
Halkının güvenliğini sağlamalıdır. Devletin sınırlarını korumalı ve düşmanlara karşı mücadele etmelidir.
-
Devlet malını korumalıdır. Devlet malını israf etmemeli ve haksız yere harcamamalıdır.
4. Nizamiye Medreselerinin kuruluş amaçları nelerdir?
Nizamiye Medreseleri, Büyük Selçuklular zamanında vezir Nizamülmülk tarafından başta Bağdat olmak üzere Selçuklu ülkesinin çeşitli şehirlerinde kurulan medreselerdir.
Bu medreselerin kuruluş amaçları şu şekildedir:
-
Sünni alim yetiştirerek Şii alimlerle ilmi mücadele etmek amacıyla kurulmuştur.
-
Ülke için vatan, millet sevdalısı devlet memurları ve görevlileri yetiştirmek için kurulmuştur.
-
Din adamlarını yetiştirerek doğru dinin öğrenilmesini sağlamaktır.
-
Yoksul ve zeki talebelere yardım ederek kalkınmayı sağlamaktır.
-
Dini bilimlerin yanında pozitif bilimler okutarak bilim ve teknik kalkınmayı sağlamaktır.
Bu medreseler aynı zamanda dünyanın ilk üniversitesi olarak kabul edilir. İslam dünyasının her tarafından gelen pek çok öğrenciyi Sünni inançlara göre yetiştirmiş ve İlhanlı ve Osmanlı medreselerine örnek olmuştur.
5. İkta sistemi nedir? Açıklayınız.
Cevap: İkta Sistemi, devlete ait olan toprakların işletme hakkının hizmet karşılığında komutan ve memurlara verilmesine verilen addır
İkta Sisteminin Özellikleri şunlardır:
-
İkta Sistemi, özel mülkiyetin olmadığı toplumlarda uygulanmıştır. Topraklar devlete aittir ve ikta sahipleri sadece gelirlerini alırlar.
-
İkta Sistemi, devletin asker ihtiyacını karşılamak için geliştirilmiştir. İkta sahipleri savaş zamanlarında asker yetiştirmek ve orduda yer almak zorundadırlar.
-
İkta Sistemi, devletin mali yükünü azaltmıştır. Devlet ikta sahiplerine maaş ödemez, sadece toprak gelirlerini verir. Ayrıca ikta sahipleri topraklardan elde ettikleri vergileri de devlete aktarırlar.
-
İkta Sistemi, devletin taşra yönetimini güçlendirmiştir. İkta sahipleri bulundukları bölgelerde devleti temsil eder ve halkın güvenliğini sağlarlar.
-
İkta Sistemi, tarımsal üretimi arttırmıştır. İkta sahipleri toprakları işleterek gelirlerini arttırmaya çalışırlar. Ayrıca devlet de ikta sahiplerine toprakları ıslah etmeleri için teşvik eder.
-
İkta Sistemi, göçebe Türkmenleri yerleşik hayata geçirmiştir. Devlet göçebe Türkmenlere ikta toprakları vererek onları yerleştirmiş ve savaşa hazır bir kuvvet haline getirmiştir.
6. Selçuklu Sultanı Sencer Dönemi’nde çıkan Oğuz isyanının nedenleri ve sonuçları nelerdir?
Cevap: Tarihte duyduğumuz Oğuz isyanı konusuna bakalım. Bilindiği gibi Büyük Selçuklu İmparatorluğu Oğuzların bir kolu tarafından kurulmuştu. Kendi içlerinden çıkmış bir grubun devlet kurduğunu gören Oğuzlar, büyük kitleler hâlinde bu devlet sınırlarına göç etmişler, özellikle Anadolu’nun Türkleşmesine çok önemli katkıda bulunmuşlardır. Oğuz isyanı, Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılmasında çok önemli bir etkiye sahiptir
7. Büyük Selçuklu Devleti hangi uygulamalarıyla Orta Asya Türk devlet geleneğini sürdürmüştür?
Cevap: Büyük Selçuklu Devleti, Orta Asya Türk devlet geleneğini şu uygulamalarıyla sürdürmüştür:
-
Oğuz Yabguluğundan devraldığı yabgu unvanını kullanmıştır.
-
Göçebe boyların askeri konfederasyonu şeklinde bir yönetim biçimi benimsemiştir.
-
Hanedan üyelerine ve emirlerine atabeylikler vererek onları bağımsızlığa teşvik etmiştir.
-
Türk töresine uygun olarak cenaze merasimleri düzenlemiş ve geleneksel Türk mezar mimarisini kullanmıştır.
-
Türk kültürüne ait unsurları korumuş ve desteklemiştir. Örneğin, Türk dili, edebiyatı, müziği, sanatı, sporu ve el sanatlarına önem vermiştir.
8. Türklerin İslam mimarisine getirdikleri yenilikler neler olmuştur?
Cevap: Anadolu’da Beylikler dönemi mimarisi, Türk mimari tarihinde özel bir önem taşır. Beylikler dönemi mimarisi, Selçuklu ile Osmanlı mimarileri arasında bir köprü oluşturmaktadır. Bu dönemde bir yandan Selçuklu özellikleri sürmüş, öte yandan Osmanlı mimarisinden de etkiler alınmıştır. Beylikler dönemi sanatı ayrıca, kısa bir zaman içinde imparatorluk sanatına yükselmiş olan Osmanlı mimarisinin oluşumuna da katkıda bulunmuştur. Beylikler döneminden kalan mimari yapıtlar içinde Anadolu Türk mimarisinde tek örnek olarak bilinen birkaç yapının bulunması, bu çağın önemini daha da arttırmaktadır.
9. Atabetü’l-Hakayık adlı eserin konusu hakkında bilgi veriniz.
Cevap:Atabetü’l-Hakayık (Günümüz Türkçesiyle: Gerçeklerin Eşiği), Edip Ahmet Yükneki’nin, Karahanlı beylerinden Muhammed Dâd Sipehsalar’a hediye ettiği, hadis ve Arapça beyitlere dayanarak yazdığı şiirlerle, ahlaklı insan olmanın yollarını, ahlak ilkelerini açıklamış, çeşitli ahlakî öğütlerde bulunmuş,
D. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. 1048 yılında Selçukluların Bizans ve Gürcü kuvvetine karşı yaptığı savaşı hangidir?
A) Pasinler B) Malazgirt C) Serahs D) Dandanakan E) Talas
Cevap: A
2. Aşağıdakilerden hangisi Gazneli Devleti ile ilgili doğru bir bilgi değildir?
A) Afganistan topraklarında ortaya çıkmıştır. B) Dandanakan Savaşı’nı yapmıştır. C) Kurucusu Alp Tigin’dir. D) İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletidir. E) 1187 yılında Gurlular tarafından yıkılmıştır
Cevap: D
I. Selçuklulara karşı mücadele ettiler. II. Türk tarihindeki ilk kervansarayları kur- dular. III. Resmî dil olarak Türkçeyi kullandılar. IV. Hükümdarlarına “han” unvanı verdiler
3.Yukarıda verilen Karahanlılara ait özelliklerden hangisi veya hangilerinin bu devletin millî karakterini öne çıkardığı söylenebilir?
A) Yalnız I B) Yalnız III C) III ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV
Cevap: C
4 Aşağıdaki İslam devletlerinin hangisinde sultan, dinî bakımından halifeye, halife de siyasi bakımından sultana bağlı kalmıştır?
A) II. Kök Türkler B) Karahanlılar C) Fâtımiler D) Büyük Selçuklular E) Uygurlar
Cevap: D
5. Karahanlılarda “arslan han” unvanlı büyük hükümdar ülkenin doğusunu yönetirken “buğra han” unvanıyla diğer bir hanedan üyesi de onun hâkimiyeti altında batı kanadın, idare etmiştir
Buna göre Karahanlılarla ilgili olarak;
I. İslamiyet’i kabul etmişlerdir,
II. İkili yönetim anlayışını sürdürmüşlerdir,
III. Güçlü devletlerle komşu olmuşlardır
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevap: B
6.
Gazneli Mahmut’un Hindistan’da İslami- yet’in yayılmasını sağlaması
Tuğrul Bey’in Şiî Büveyhoğullarının baskı- sından Abbasi halifesini kurtarması
Selçuklu Sultanı Sencer’in Bâtınilere karşı mücadele etmesi
Bu bilgilere göre;
I. Türkler, İslam dünyasındaki ayrılıklara son vermişlerdir,
II. Türkler, İslamiyet’in yeni ülkelere yayılma-sını sağlamışlardır,
III. Türkler, İslamiyet’in koruyuculuğunu üstlenmişlerdir
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III
Cevap: E
